🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात भारतामध्ये उदयास आलेल्या 'आर्थिक राष्ट्रवादा'च्या (Economic Nationalism) संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: (१) ब्रिटिश साम्राज्यवादी आर्थिक व्यवस्थेचे सखोल विश्लेषणात्मक आणि सांख्यिकी समीक्षण दादाभाई नौरोजी, न्या. म. गो. रानडे आणि आर. सी. दत्त यांनी मांडले. (२) १८९० च्या दशकात रुपयाचा घसरता विनिमय दर रोखण्यासाठी ब्रिटिश सरकारने योग्य उपाययोजना न केल्याने भारतावरील कर्जाचा बोजा वाढल्याची टीका राष्ट्रवाद्यांनी केली. (३) भारतीय जनतेच्या दारिद्र्यावर मात करण्यासाठी सर्व मवाळ राष्ट्रवाद्यांनी खाजगी भांडवलशाहीचे समूळ उच्चाटन करण्याचा समाजवादी प्रस्ताव मांडला. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?

EN With reference to the development of 'Economic Nationalism' in late nineteenth-century India, consider the following statements: (1) A penetrating analytical and empirical critique of the British colonial economy was articulated by Dadabhai Naoroji, Justice M. G. Ranade, and R. C. Dutt. (2) Nationalists criticized the colonial administration for failing to stem the falling exchange rate of the rupee in the 1890s, which artificially bloated India's sterling debt burden. (3) To eradicate Indian poverty, early nationalist thinkers proposed the total abolition of private capitalism in favor of socialism. Which of the statements given above are correct?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त (१) आणि (२)

Only (1) and (2)

फक्त (२) आणि (३)

Only (2) and (3)

फक्त (१) आणि (३)

Only (1) and (3)

(१), (२) आणि (३)

(1), (2) and (3)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (१) - फक्त (१) आणि (२).

विश्लेषण:

• विधान (१) बरोबर आहे: दादाभाई नौरोजी (निचरा सिद्धांत), न्या. रानडे (निबंध) आणि आर. सी. दत्त (इकॉनॉमिक हिस्ट्री ऑफ इंडिया) या त्रिमूर्तीने वसाहती शोषणाचा पर्दाफाश केला.

• विधान (२) बरोबर आहे: १८९० च्या दशकात आंतरराष्ट्रीय बाजारात चांदीच्या किमती कोसळल्याने रुपयाचे अवमूल्यन झाले. यामुळे भारताला लंडनमध्ये गृहशुल्क (Home Charges) फेडण्यासाठी जास्तीचा महसूल द्यावा लागला, ज्यावर राष्ट्रवाद्यांनी जोरदार आक्षेप घेतला.

• विधान (३) अयोग्य आहे: प्रारंभिक राष्ट्रवादी हे भांडवलशाहीचे विरोधक किंवा समाजवादी नव्हते. उलटपक्षी, ते भारतामध्ये 'स्वदेशी भांडवलावर आधारित आधुनिक औद्योगिक भांडवलशाही' स्थापन करण्याचे पुरस्कर्ते होते. त्यांनी साम्राज्यवादी लुटीला विरोध केला, भांडवलशाहीला नाही.

पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (१): योग्य पर्याय; विधाने (१) आणि (२) बरोबर आहेत.

• पर्याय (२), (३) व (४): अयोग्य; कारण विधान (३) चुकीचे आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

न्या. म. गो. रानडे यांनी ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांच्या 'अहस्तक्षेप' (Laissez-faire) सिद्धांतावर प्रखर टीका केली आणि स्पष्ट केले की भारतासारख्या विकसनशील देशात औद्योगिकीकरणासाठी सरकारचे सक्रिय संरक्षण (Protectionism) अनिवार्य आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) - Only (1) and (2).

Analysis:

• Statement (1) is correct: Dadabhai Naoroji, Mahadev Govind Ranade, and Romesh Chunder Dutt systematically demolished the moral justifications of colonial rule through rigorous economic scholarship.

• Statement (2) is correct: The global demonetization of silver in the 1890s depreciated the Indian rupee, drastically swelling the fiscal cost of remitting sterling Home Charges to London, which was trenchantly attacked by nationalists.

• Statement (3) is incorrect: Early nationalists were modernizing advocates of state-assisted indigenous capitalism, not anti-capitalist socialists. They advocated tariff protection and domestic capital accumulation.

Distractor Analysis:

• Option (1): Correct; validates (1) and (2) while rejecting the historically unfounded assertion in (3).

• Options (2), (3), and (4): Flawed due to false statement (3).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Justice M.G. Ranade pioneered the critique of classical British 'Laissez-Faire' economics in India, advocating targeted state intervention to foster infant heavy industries.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) फक्त (१) आणि (२) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (१) - फक्त (१) आणि (२).

⚠️ पर्याय (2) फक्त (२) आणि (३) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) फक्त (१) आणि (३) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) (१), (२) आणि (३) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'असहकार चळवळ, चौरीचौरा व स्वराज्य पक्ष' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: असहकार चळवळ, चौरीचौरा व स्वराज्य पक्ष

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'असहकार चळवळ, चौरीचौरा व स्वराज्य पक्ष' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'असहकार चळवळ, चौरीचौरा व स्वराज्य पक्ष' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'असहकार चळवळ, चौरीचौरा व स्वराज्य पक्ष' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'फक्त (१) आणि (२)' हे असून ते 'असहकार चळवळ, चौरीचौरा व स्वराज्य पक्ष' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'असहकार चळवळ, चौरीचौरा व स्वराज्य पक्ष' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन