महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता 1966 च्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान / ने बरोबर आहे/आहेत ? a. भोगवटादारांचे अधिकार सशर्त आहेत. b. गावातील साईटमधील जमिनींवर काही प्रकरणांमध्ये जमीन महसूल आकारला जाणार नाही. c. या कायद्याच्या कलम 131 अन्वये दिलेली 'सनद' 5 वर्षाच्या जमीन धारणेनंतर शासन जप्त करते.
EN
With reference to the Maharashtra Land Revenue Code, 1966, which of the following statement(s) is/are correct?
(a) Rights of occupants are conditional.
(b) Lands within the site of a village shall not be liable to land revenue in certain cases.
(c) The 'Sanad' granted under Section 131 of this Act is forfeited by the Government after 5 years of landholding.
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (३) फक्त a आणि b
महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मधील तरतुदींच्या आधारे पर्याय (३) फक्त a आणि b हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (a) सत्य: भोगवटादारांचे अधिकार (Rights of occupants) हे बिनशर्त नसून सशर्त असतात. कलम २९ व ३६ नुसार जमीन महसूल वेळेत भरणे, वापराच्या अटींचे पालन करणे यांसारख्या वैधानिक बंधनांवर हे अधिकार अवलंबून असतात; महसूल थकविल्यास जमीन जप्त होऊ शकते.
•
विधान (b) सत्य: संहितेच्या कलम १२६ व १२८ अन्वये गावातील गावठाण/साईटमधील (Village site/Gaothan) जमिनी विशिष्ट प्रकरणांमध्ये (जसे की केवळ वैयक्तिक निवासी वापर) जमीन महसूल आकारणीपासून मुक्त (Exempted) ठेवल्या जाऊ शकतात.
•
विधान (c) असत्य: कलम १३१ अन्वये दिलेली 'सनद' (Sanad) हे जमिनीच्या धारणेचे व मालकी हक्काचे औपचारिक प्रमाणपत्र असते. शासन ५ वर्षांनंतर ही सनद जप्त करत नाही. सनद ही हक्काचा कायमस्वरूपी पुरावा असते, त्यामुळे ५ वर्षांनंतर जप्तीची तरतूद कायद्यात नाही.
•
म्हणून विधाने a आणि b बरोबर आहेत आणि c चुकीचे आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: MLRC, 1966 अंतर्गत जमीन धारणा:
•
वर्ग-१ भोगवटादार: हस्तांतरणावर कोणतेही निर्बंध नसलेले खातेदार.
•
वर्ग-२ भोगवटादार: हस्तांतरणावर जिल्हाधिकाऱ्यांच्या पूर्वपरवानगीचे निर्बंध असलेले खातेदार (उदा. पुनर्वसन किंवा देवस्थान जमिनी).
•
कलम १३१: गावठाणातील भूखंडधारकांना मिळणारी सनद ही त्यांच्या हक्कांची अधिकृत पावती/दस्तऐवज असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only (a) and (b)
Based on the provisions of the Maharashtra Land Revenue Code, 1966, Option (3) Only (a) and (b) is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Statement (a) is correct: The rights of occupants are conditional under Sections 29, 36, and 37 of MLRC, 1966. Occupants hold land subject to the timely payment of land revenue and compliance with conditions; default can lead to forfeiture of occupancy.
•
Statement (b) is correct: Under Sections 126 and 128, lands situated within the site of a village (Gaothan) used strictly for non-commercial residential purposes are exempt from land revenue assessment in specified cases.
•
Statement (c) is incorrect: The 'Sanad' issued under Section 131 is an official title grant document recognizing ownership rights in village sites. It is not forfeited after 5 years; it is a permanent document of title.
•
Therefore, statements (a) and (b) are correct, while statement (c) is incorrect.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Landholding classes under MLRC, 1966:
•
Occupant Class I: Unrestricted right of transfer.
•
Occupant Class II: Restricted right of transfer requiring Collector's prior sanction.
•
Section 131: Issue of Sanad to holders of land in village site, serving as permanent title recognition.