🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

भारतातील 'अमर्यादित विधीग्राह्य चलन' (Unlimited Legal Tender) संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: अ) रिझर्व्ह बँकेने जारी केलेल्या सर्व मूल्यांच्या अधिकृत चलनी नोटा हे कोणत्याही मोठ्या रकमेच्या देयकांसाठी 'अमर्यादित विधीग्राह्य चलन' असतात. ब) कोणत्याही कायदेशीर व्यवहारात किंवा कर्जाच्या फेडीमध्ये हे चलन स्वीकारण्यास समोरची व्यक्ती कायदेशीररीत्या नकार देऊ शकते. योग्य पर्याय निवडा:

EN With reference to 'Unlimited Legal Tender' in India, consider the following statements: (a) Official currency banknotes issued by the Reserve Bank of India function as 'Unlimited Legal Tender' for the settlement of payments of any monetary magnitude. (b) A creditor or counterparty in a lawful transaction can legally refuse to accept this currency in settlement of debts. Select the correct option:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

विधान (अ) योग्य, (ब) अयोग्य

Statement (a) is correct, (b) is incorrect

केवळ विधान (ब) योग्य

Only statement (b) is correct

दोन्ही विधाने योग्य आहेत

Both statements are correct

दोन्ही विधाने अयोग्य आहेत

Both statements are incorrect

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर विधान (अ) योग्य, (ब) अयोग्य (पर्याय १) आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

1. विधान (अ) बरोबर आहे:

• भारतीय रिझर्व्ह बँक कायदा, १९३४ च्या कलम २६(२) नुसार, आरबीआयने जारी केलेल्या सर्व मूल्यांच्या बँक नोटा संपूर्ण भारतात कितीही मोठ्या रकमेच्या देयकांसाठी 'अमर्यादित विधीग्राह्य' (Unlimited Legal Tender) असतात.

2. विधान (ब) चुकीचे आहे:

• विधीग्राह्य चलनाची व्याख्याच अशी आहे की देशातील कोणत्याही व्यक्तीला ते स्वीकारणे कायदेशीररीत्या बंधनकारक असते.

• वैध चलनी नोटा स्वीकारण्यास कोणीही विनाकारण नकार देऊ शकत नाही; तसा नकार दिल्यास तो कायदेशीर गुन्हा मानला जातो.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• अमर्यादित विधीग्राह्य (Unlimited Legal Tender): आरबीआयच्या सर्व चलनी नोटा.

• मर्यादित विधीग्राह्य (Limited Legal Tender): नाणी (Coins) - नाणे कायद्यानुसार १ रुपयाची नाणी कमाल ₹१,००० पर्यंत आणि ५० पैशांची नाणी कमाल ₹१० पर्यंतच कायदेशीर बंधनकारक असतात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Statement (a) is correct, (b) is incorrect (Option 1).

Detailed Analysis:

1. Statement (a) is correct:

• Under Section 26(2) of the Reserve Bank of India Act, 1934, every banknote issued by the RBI is legal tender at any place in India to settle monetary transactions of unlimited value.

2. Statement (b) is incorrect:

• By constitutional definition of legal tender, a creditor within the sovereign territory is legally bound to accept valid banknotes; unconditional refusal to accept legal tender in settlement of lawful dues constitutes an offence.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Unlimited Legal Tender: RBI Currency notes.

• Limited Legal Tender: Coins (capped at ₹1,000 for ₹1+ coins and ₹10 for 50p coins under the Coinage Act, 2011).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) विधान (अ) योग्य, (ब) अयोग्य (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर **विधान (अ) योग्य, (ब) अयोग्य** (पर्याय १) आहे.

⚠️ पर्याय (2) केवळ विधान (ब) योग्य (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) दोन्ही विधाने योग्य आहेत (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) दोन्ही विधाने अयोग्य आहेत (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'चलनव्यवस्था, चलनवाढ (महागाई) व भाववाढ नियंत्रण' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: चलनव्यवस्था, चलनवाढ (महागाई) व भाववाढ नियंत्रण

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'चलनव्यवस्था, चलनवाढ (महागाई) व भाववाढ नियंत्रण' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'चलनव्यवस्था, चलनवाढ (महागाई) व भाववाढ नियंत्रण' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'चलनव्यवस्था, चलनवाढ (महागाई) व भाववाढ नियंत्रण' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'विधान (अ) योग्य, (ब) अयोग्य' हे असून ते 'चलनव्यवस्था, चलनवाढ (महागाई) व भाववाढ नियंत्रण' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'चलनव्यवस्था, चलनवाढ (महागाई) व भाववाढ नियंत्रण' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन