महाराष्ट्रात एकमेव व्यासपीठ • EXCLUSIVE TEST SERIES
तलाठी विभागीय परीक्षा २०२६:
सविस्तर अभ्यासक्रम, MLRC कायदे, गाव नमुने & मोफत सराव टेस्ट्स
महसूल व वन विभागातील कार्यरत तलाठ्यांसाठी मंडळ अधिकारी (Circle Officer) व नायब तहसीलदार (Naib Tehsildar) मर्यादित विभागीय पदोन्नती परीक्षेची संपूर्ण तयारी! महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता (MLRC 1966), गाव नमुने १ ते २१, ई-फेरफार नियम आणि परिपूर्ण ऑनलाइन टेस्ट सिरीज.
📜
MLRC १९६६ कलमवार स्पष्टीकरण
📋
गाव नमुने १ ते २१ जमाबंदी पद्धती
💻
ई-फेरफार & महाभूलेख डिजिटल कार्यपद्धती
⏱️
१०० प्रश्नांची टेस्ट ०.२५ निगेटिव्ह मार्किंग
🏅
रँक लीडरबोर्ड अचूकता ट्रॅकर
परीक्षेचे मुख्य घटक
तलाठी विभागीय परीक्षेतील महत्त्वाचे कायदे व विषय घटक
महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ (MLRC)
महसूल प्रशासनाचा कणा मानल्या जाणाऱ्या MLRC १९६६ च्या सर्व महत्त्वाच्या प्रकरणांवर आधारित सखोल प्रश्नसंच.
- ✔ कलम ७ ते १४: महसूल अधिकारी व त्यांची अधिकारकक्षा
- ✔ कलम ४२ ते ४५: जमिनीचा वापर, NA परवानगी व दंड
- ✔ कलम १४८ ते १५८: अधिकार अभिलेख (Record of Rights)
- ✔ कलम २४७ ते २५७: महसूल न्यायालये, अपीले व पुनरीक्षण
गाव नमुने १ ते २१ व जमाबंदी पद्धत
तलाठी दफ्तरातील २१ गाव नमुन्यांची रचना, नोंदी ठेवण्याचे नियम आणि तपासणी प्रक्रिया यावरील तांत्रिक प्रश्न.
- ✔ गाव नमुना १: जमिनीची वर्गवारी व क्षेत्र नोंदवही
- ✔ गाव नमुना ६: फेरफार नोंदवही (Mutation Register)
- ✔ गाव नमुना ७/१२ व ८-अ: मालकी हक्क व खाते नोंदवही
- ✔ गाव नमुना १२: ई-पीक पाहणी, पडजमीन व सिंचन नोंदी
ई-फेरफार, महाभूलेख व ई-चावडी
डिजिटल महसूल युगातील आधुनिक आज्ञावली व ऑनलाइन शासकीय कार्यप्रणालीशी संबंधित अद्ययावत प्रश्न.
- ✔ ई-फेरफार कार्यप्रणाली (Online Mutation Workflow)
- ✔ डिजिटल स्वाक्षरीयुक्त ७/१२ व ८-अ वितरण पद्धती
- ✔ ई-चावडी आज्ञावली व थेट शासकीय कर संकलन
- ✔ महाभूलेख व भूमी अभिलेख रोव्हर (Rovers) सर्वेक्षण
विशेष जमीन व ग्रामीण कायदे
महसूल न्यायालयीन प्रकरणांशी संबंधित सर्व महत्त्वाचे विशेष कायदे व सुधारित नियम.
- ✔ मुंबई कौल वहिवाट व शेतजमीन कायदा, १९४८ (BT&AL)
- ✔ मुंबई तुकडेबंदी व तुकडेजोड कायदा, १९४७
- ✔ महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम, १९५८ (कलम १२४ कर आकारणी)
- ✔ भूसंपादन व पुनर्वसन कायदा, २०१३ (RFCTLARR)
शासकीय कार्यालयीन कार्यपद्धती व MCSR
मंडळ अधिकारी म्हणून काम करताना लागणारी प्रशासकीय कार्यपद्धती आणि सेवा नियमावली.
- ✔ शासकीय कार्यालयीन कार्यपद्धती मॅन्युअल (Office Manual)
- ✔ महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१
- ✔ महाराष्ट्र नागरी सेवा (शिस्त व अपील) नियम, १९७९
- ✔ महाराष्ट्र नागरी सेवा (निवृत्तीवेतन) नियम, १९८२
नागरिक हक्क कायदे व सामान्य प्रशासन
नागरिकांना दिल्या जाणाऱ्या सेवा, पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व कायद्यांचा सखोल सराव.
- ✔ माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act)
- ✔ महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५ (RTS Act)
- ✔ अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) कायदा
- ✔ चालू घडामोडी व महसूल क्षेत्रातील शासन निर्णय (GRs)
परीक्षेचे स्वरूप व गुणदान
तलाठी विभागीय पदोन्नती परीक्षा २०२६: सविस्तर पॅटर्न
| विषय / पेपर | घटक व उपघटक | प्रश्न संख्या | गुण | वेळ व निगेटिव्ह मार्किंग |
|---|---|---|---|---|
| पेपर १: महसूल कायदे व कार्यपद्धती | महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता १९६६, तुकडेबंदी कायदा, कुळवहिवाट कायदा, ग्रामपंचायत अधिनियम, भूसंपादन कायदा | ५० प्रश्न | ५० गुण | ६० मिनिटे (१ तास) ०.२५ (१/४) निगेटिव्ह |
| पेपर २: गाव नमुने, ई-फेरफार व जमाबंदी | गाव नमुने १ ते २१, ई-फेरफार कार्यप्रणाली, ई-चावडी, डिजिटल स्वाक्षरी ७/१२ व ८-अ, पीक पाहणी, जमाबंदी नियम | ३० प्रश्न | ३० गुण | समाविष्ट |
| पेपर ३: कार्यालयीन कार्यपद्धती, सेवा नियम व RTI/RTS | कार्यालयीन मॅन्युअल, MCSR रजा व शिस्त नियम, कोषागार नियम, RTI अधिनियम २००५, लोकसेवा हक्क २०१५ | २० प्रश्न | २० गुण | समाविष्ट |
| एकूण एकत्रित परीक्षा (Full Mock Test) | तलाठी विभागीय परीक्षा परिपूर्ण प्रश्नपत्रिका | १०० प्रश्न | १०० गुण | ६० मिनिटे (१ तास) |
नमुना सराव प्रश्न
परीक्षेत वारंवार विचारले जाणारे प्रत्यक्ष नमुना प्रश्न
MLRC १९६६ • कलम १४९ व १५०
महसूल कायदा सराव प्रश्न
प्रश्न १: महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ च्या कलम १४९ नुसार जमिनीतील कोणताही हक्क संपादन केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने हक्क संपादनाबाबत तलाठ्यास किती दिवसांच्या आत लेखी किंवा ऑनलाइन वर्दी देणे बंधनकारक आहे?
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण: MLRC १९६६ च्या कलम १४९ नुसार, जमिनीतील कोणताही हक्क संपादन केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने असे हक्क संपादन केल्याच्या दिनांकापासून ३ महिन्यांच्या (९० दिवस) आत तलाठ्याकडे प्रत्यक्ष किंवा ई-फेरफार आज्ञावलीद्वारे वर्दी देणे कायद्यानुसार बंधनकारक आहे.
गाव नमुने • गाव नमुना ६ व १२
दफ्तर तपासणी सराव प्रश्न
प्रश्न २: तलाठी दफ्तरातील खालीलपैकी कोणता गाव नमुना 'फेरफार नोंदवही' (Register of Mutations) म्हणून ओळखला जातो आणि त्यावर मंडळ अधिकाऱ्यांची अंतिम प्रमाणीकरण स्वाक्षरी असते?
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण: गाव नमुना ६ ही फेरफार नोंदवही (Mutation Register) असते. यामध्ये सर्व प्रकारच्या विक्री, बक्षीसपत्र, वारस हक्क, कर्ज बोजा किंवा न्यायालयाचे आदेश यांच्या नोंदी नोंदविल्या जातात. कलम १५०(४) नुसार मंडळ अधिकारी (Circle Officer) चौकशीअंती फेरफार मंजूर किंवा नामंजूर करतात.
ई-फेरफार व डिजिटल प्रशासन
डिजिटल भूमी अभिलेख
प्रश्न ३: तलाठ्याने प्रमाणित केलेल्या ई-फेरफार प्रक्रियेमध्ये आक्षेप (Dispute / Objection) नोंदविण्यासाठी कलम १५०(२) अंतर्गत संबंधितांना किती दिवसांची नोटीस (Notice Period) देणे विहित आहे?
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण: ई-फेरफार प्रणालीत फेरफार नोंद घातल्यानंतर सर्व हितसंबंधितांना कलम १५०(२) अन्वये नोटीस बजावली जाते. या नोटीसची मुदत १५ दिवसांची असते. १५ दिवसांत कोणताही कायदेशीर आक्षेप न आल्यास मंडळ अधिकारी फेरफार प्रमाणित (Certify) करू शकतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
तलाठी विभागीय परीक्षेबाबत विचारले जाणारे महत्त्वाचे प्रश्न (FAQ)
तलाठी विभागीय परीक्षा (Talathi Departmental Exam) म्हणजे काय आणि ती कोणासाठी असते?
तलाठी विभागीय परीक्षा ही महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल व वन विभागातील सेवेत कार्यरत असलेल्या तलाठ्यांसाठी (Talathis) घेतली जाणारी मर्यादित विभागीय पदोन्नती परीक्षा (Limited Departmental Examination) आहे. ही परीक्षा यशस्वीरीत्या उत्तीर्ण झाल्यावर तलाठ्यांना 'मंडळ अधिकारी' (Circle Officer / Mandal Adhikari) आणि त्यानंतर 'नायब तहसीलदार' (Naib Tehsildar) संवर्गात पदोन्नती दिली जाते.
तलाठी विभागीय परीक्षेमध्ये महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता (MLRC 1966) मधील कोणती कलमे विचारली जातात?
MLRC 1966 मधील महसूल अधिकारी व त्यांची कार्यक्षेत्रे (कलम ७ ते १४), जमिनीचा वापर व बिनशेती (NA) परवानगी (कलम ४२ ते ४५), अधिकार अभिलेख (Record of Rights - कलम १४८ ते १५८), फेरफार व वारस नोंदी (कलम १४९ व १५०), सीमा व सीमाचिन्हे (कलम १३९ ते १४६), आणि अपील व फेरनिरीक्षण (कलम २४७ ते २५७) या प्रकरणांवर सर्वाधिक प्रश्न विचारले जातात.
गाव नमुने (Village Forms 1 to 21) पैकी परीक्षेत कोणत्या नमुन्यांवर सर्वाधिक प्रश्न येतात?
परीक्षेत प्रामुख्याने गाव नमुना १ (जमिनीची नोंदवही), गाव नमुना ६ (फेरफार नोंदवही - Mutation Register), गाव नमुना ७ (अधिकार अभिलेख), गाव नमुना १२ (पीक पाहणी), गाव नमुना ८-अ (खातेदाराची नोंदवही), गाव नमुना ३ (दुमाला जमिनी), गाव नमुना १४ (जन्म-मृत्यू नोंदवही) आणि गाव नमुना १६ (कहाणी / हक्कसोड) यावर तांत्रिक व प्रक्रियात्मक प्रश्न विचारले जातात.
ई-फेरफार (E-Mutation) आणि महाभूलेख प्रणालीबद्दल विभागीय परीक्षेत प्रश्न असतात का?
होय, महसूल प्रशासनाचे पूर्णपणे संगणकीकरण झाल्यामुळे ई-फेरफार प्रणाली, डिजिटल स्वाक्षरीचे सातबारा व आठ-अ उतारे, ई-पीक पाहणी ॲप, महाभूलेख पोर्टल आणि भूमी अभिलेख विभागाच्या ऑनलाइन आज्ञावलींवर तांत्रिक व प्रक्रियात्मक वस्तुनिष्ठ प्रश्न अनिवार्यपणे विचारले जातात.
तलाठी विभागीय परीक्षेची टेस्ट सिरीज फक्त MPSC Abhyas Academy वरच का उपलब्ध आहे?
इतर बहुतांश क्लासेस केवळ सरळसेवा तलाठी भरतीसाठी प्राथमिक सामान्य ज्ञान शिकवतात. परंतु प्रत्यक्ष महसूल विभागातील कायद्यांवर आधारित MLRC कलमवार प्रश्न, जमाबंदी नियम, कार्यालयीन कार्यपद्धती आणि गाव नमुने १ ते २१ यावर आधारित परिपूर्ण सराव टेस्ट सिरीज संपूर्ण महाराष्ट्रात फक्त MPSC Abhyas Academy (mpscabhyas.in) वर उपलब्ध आहे.
परीक्षेचा सराव मोबाईल ॲप आणि कॉम्प्युटर दोन्हीवर करता येतो का?
होय! महसूल कर्मचारी mpscabhyas.in या वेबसाइटवर लॅपटॉप किंवा कॉम्प्युटरवरून थेट ऑनलाइन टेस्ट्स सोडवू शकतात, तसेच Google Play Store वरून MPSC Abhyas अँड्रॉइड ॲप डाउनलोड करून मोबाईलवर कधीही, ड्युटीवर असताना किंवा प्रवासातही ऑफलाइन व ऑनलाइन टेस्ट्स सोडवू शकतात.
