महात्मा गांधींनी मांडलेला ऐतिहासिक 'असहकार आंदोलनाचा' (Non-Cooperation Movement) कार्यक्रम भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने सप्टेंबर १९२० मधील खालीलपैकी कोणत्या विशेष अधिवेशनात प्रथम मंजूर केला?
EN
In which Special Session held in September 1920 did the Indian National Congress formally accept Mahatma Gandhi's resolution outlining the historic 'Non-Cooperation Movement'?
योग्य उत्तर: पर्याय (३) - कलकत्ता विशेष अधिवेशन.
विश्लेषण:
•
जालियनवाला बाग हत्याकांड, पंजाबमधील लष्करी कायदा (हंटर समितीचा अन्यायकारक अहवाल) आणि खिलाफत प्रश्नावरून ब्रिटिश सरकारविरोधात आंदोलन छेडण्यासाठी सप्टेंबर १९२० मध्ये कलकत्ता येथे काँग्रेसचे 'विशेष अधिवेशन' (Special Session) बोलावण्यात आले.
•
अध्यक्ष: लाला लजपत राय.
•
या अधिवेशनात महात्मा गांधींनी स्वतः 'असहकाराचा ठराव' (Resolution on Non-Cooperation) मांडला.
•
सी. आर. दास, बिपिनचंद्र पाल आणि मदन मोहन मालवीय यांनी विधिमंडळ बहिष्काराला सुरुवातीस विरोध केला; परंतु मोतीलाल नेहरू आणि सैफुद्दीन किचलू यांच्या पाठिंब्यामुळे गांधीजींचा असहकाराचा ठराव बहुमताने मंजूर झाला.
•
पुढे डिसेंबर १९२० मधील नागपूरच्या नियमित वार्षिक अधिवेशनात (अध्यक्ष: सी. विजयराघवाचार्यार) स्वतः सी. आर. दास यांनी असहकाराचा मुख्य ठराव मांडून त्याला अंतिम मंजुरी दिली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
अहमदाबाद: डिसेंबर १९२१ चे वार्षिक अधिवेशन (हकीम अजमल खान अध्यक्ष).
•
अलाहाबाद: १८८८, १८९२ आणि १९१०.
•
बनारस: १९०५ (गोपाळ कृष्ण गोखले).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
नागपूर अधिवेशन (डिसेंबर १९२०):
•
काँग्रेसचे सदस्यत्व शुल्क वार्षिक ४ आणे (२५ पैसे) करण्यात आले.
•
भाषावार प्रांतिक काँग्रेस कमिट्यांची (PCC) रचना स्वीकारण्यात आली.
•
१५ सदस्यांची काँग्रेस कार्यकारिणी (CWC) स्थापन झाली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) - Calcutta Special Session.
Analysis:
•
To decide the national response to the Jallianwala Bagh massacre, the Hunter Committee whitewash, and the Khilafat wrongs, a Special Session of the INC met in Calcutta in September 1920.
•
Presided over by Lala Lajpat Rai.
•
Mahatma Gandhi personally moved the historic Non-Cooperation resolution.
•
Despite initial reservations by C.R. Das, B.C. Pal, and Madan Mohan Malaviya over council boycott, the resolution was passed with the backing of Motilal Nehru.
•
The program was subsequently reaffirmed and ratified unanimously at the regular annual session held at Nagpur in December 1920 (where C.R. Das himself moved the main resolution).
Distractor Analysis:
•
Option (1): Ahmedabad hosted the 1921 session presided by Hakim Ajmal Khan.
•
Option (2): Allahabad hosted sessions in 1888, 1892, and 1910.
•
Option (4): Banaras hosted the 1905 session under Gokhale.
•
Option (3): Correct; Calcutta Special Session of September 1920.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
At the December 1920 Nagpur Session:
•
The Congress constitution was overhauled: membership fee lowered to 4 annas per year.
•
Provincial Congress Committees were organized on a linguistic basis.
•
A 15-member Congress Working Committee (CWC) was created to direct political action.