🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

भारतातील पंचायती राज व्यवस्थेचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी १९७७ मध्ये नियुक्त करण्यात आलेल्या 'अशोक मेहता समितीच्या' शिफारशींसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: (i) बलवंतराय मेहता समितीने सुचविलेल्या त्रिस्तरीय रचनेऐवजी 'द्वि-स्तरीय' (Two-tier) पंचायती राज व्यवस्था (जिल्हा परिषद व मंडळ पंचायत) लागू करावी. (ii) जातीय व धार्मिक समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी जिल्हा पातळीवर शांतता समित्या स्थापन कराव्यात. (iii) अधिकारांचे वास्तविक विकेंद्रीकरण करून जिल्हा परिषदेला सर्वसमावेशक नियोजन व अंमलबजावणीचे अधिकार देणारी सर्वोच्च संस्था बनवावे. (iv) पंचायती राजच्या निवडणुकांमध्ये सर्व मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षांना अधिकृतपणे निवडणूक लढवण्यास बंदी असावी. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?

EN Consider the following statements regarding the recommendations of the 'Ashok Mehta Committee' (1977) on the Panchayati Raj System in India: (i) Replacement of the three-tier system with a 'two-tier' Panchayati Raj system (Zilla Parishad at the district level and Mandal Panchayat for a group of villages). (ii) Setting up of Peace Committees at each District level to resolve non-secular issues. (iii) Devolution of substantial executive powers to elected bodies, making the Zilla Parishad the apex planning and executive authority. (iv) Banning political parties from officially participating in Panchayati Raj elections. Which of the statement(s) given above is/are correct?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

(i) आणि (ii)

(i) and (ii)

(iii) आणि (iv)

(iii) and (iv)

(ii) आणि (iv)

(ii) and (iv)

(i) आणि (iii)

(i) and (iii)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: (४) (i) आणि (iii).

स्पष्टीकरण:

• डिसेंबर १९७७ मध्ये जनता पक्ष सरकारने अशोक मेहता यांच्या अध्यक्षतेखाली पंचायती राज समिती नेमली. या समितीने ऑगस्ट १९७८ मध्ये आपला अहवाल सादर केला.

• प्रमुख शिफारशी:

१. त्रिस्तरीय पद्धतीऐवजी 'द्वि-स्तरीय' (Two-tier) रचना: जिल्हा पातळीवर 'जिल्हा परिषद' आणि १५,००० ते २०,००० लोकसंख्येच्या गावांच्या समूहासाठी 'मंडळ पंचायत' (Mandal Panchayat) असावी (विधान i बरोबर).

२. जिल्हा परिषद ही विकासात्मक नियोजनाची मुख्य कार्यकारी संस्था असावी (विधान iii बरोबर).

३. पंचायती राज निवडणुकांमध्ये सर्व स्तरांवर राजकीय पक्षांचा अधिकृत सहभाग (Open participation of political parties) असावा अशी शिफारस केली होती (त्यामुळे बंदी असावी हे विधान iv चुकीचे आहे).

४. पंचायतींना स्वतःचे कर गोळा करण्याचे वित्तीय अधिकार असावेत आणि संविधानात्मक मान्यता दिली जावी.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• बलवंतराय मेहता समिती (१९५७) = ३ स्तर (ग्रामपंचायत, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद).

• अशोक मेहता समिती (१९७७) = २ स्तर (मंडळ पंचायत आणि जिल्हा परिषद).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: (4) (i) and (iii).

Explanation:

• The Janata Party government constituted the Ashok Mehta Committee on Panchayati Raj Institutions in December 1977, which submitted its report in August 1978.

• Key Recommendations:

1. Replacement of the 3-tier model with a 2-tier system: Zilla Parishad at the district level, and Mandal Panchayat covering a cluster of villages with a population of 15,000 to 20,000 (Statement i is correct).

2. Zilla Parishad should be the executive body and made responsible for planning at the district level (Statement iii is correct).

3. Official participation of political parties at all levels of Panchayat elections was recommended (hence Statement iv is incorrect).

4. Constitutional recognition to Panchayati Raj and taxation powers for Panchayats.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Balwantrai Mehta Committee (1957) = 3-Tier model.

• Ashok Mehta Committee (1977) = 2-Tier model (Mandal Panchayat + Zilla Parishad).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) (i) आणि (ii) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) (iii) आणि (iv) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) (ii) आणि (iv) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) (i) आणि (iii) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: (४) (i) आणि (iii).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '(i) आणि (iii)' हे असून ते 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन