हृदयाकडून शरीराच्या विविध अवयवांकडे उच्च दाबाने रक्त वाहून नेणाऱ्या, जाड व लवचिक भित्तिका असलेल्या रक्तवाहिन्यांना काय म्हणतात?
EN
The thick-walled, elastic blood vessels that carry blood away from the heart to various organs and tissues under high pressure are called ________.
योग्य उत्तर पर्याय (१) धमन्या (Arteries / रोहिणी) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
धमन्या (Arteries):
•
ज्या रक्तवाहिन्या हृदयाकडून शरीराच्या विविध अवयवांकडे रक्त वाहून नेतात, त्यांना 'धमन्या' म्हणतात.
•
वैशिष्ट्ये:
१)
धमन्यांच्या भित्तिका जाड, स्नायुमय आणि लवचिक असतात, कारण हृदयातून रक्त अत्यंत उच्च दाबाने बाहेर फेकले जाते.
२)
धमन्या शरीरामध्ये खोलवर (Deep-seated) वसलेल्या असतात.
३)
धमन्यांमध्ये रक्ताचा प्रवाह एकाच दिशेने वेगाने होत असल्याने त्यांच्यात झडपा (Valves) नसतात.
४)
अपवाद: फुफ्फुस धमनी (Pulmonary Artery) वगळता इतर सर्व धमन्या ऑक्सिजनयुक्त (शुद्ध) रक्त वाहून नेतात. (फुफ्फुस धमनी अशुद्ध रक्त उजव्या निलयातून फुफ्फुसाकडे नेते).
•
शिरा (Veins): शरीराकडून हृदयाकडे रक्त आणणाऱ्या पातळ भिंतींच्या रक्तवाहिन्या, ज्यात मागे रक्त वाहू नये म्हणून झडपा असतात.
•
केशिका (Capillaries): धमन्या आणि शिरा यांना जोडणाऱ्या अत्यंत बारीक एकपेशीय जाळ्या.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) अचूक आहे: हृदयातून रक्त बाहेर वाहून नेणाऱ्या वाहिन्या म्हणजे धमन्या.
•
पर्याय (२) शिरा या रक्त हृदयाकडे परत आणतात.
•
पर्याय (३) सेप्टम हा हृदयाचे कप्पे वेगळा करणारा स्नायू पडदा आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
मानवी शरीरातील सर्वात मोठी धमनी 'महाधमनी' (Aorta) आहे, जी डाव्या निलयातून शुद्ध रक्त घेऊन बाहेर पडते. तर सर्वात मोठी शिरा 'महाशिरा' (Vena Cava) आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) Arteries.
Detailed Analysis:
•
Arteries (Vascular Mechanics):
•
Blood vessels conducting blood away from the ventricles of the heart toward peripheral tissues and organs are classified as arteries.
•
Key Structural Adaptations:
1)
Possess thick, elastic, and muscular tunica media walls designed to withstand and smooth out high pulsatile pressures generated during ventricular systole.
2)
Typically positioned deep within tissues to protect them from superficial traumatic rupture.
3)
Do not require internal valves (with the exception of aortic and pulmonary semilunar valves at heart exits) because continuous forward arterial pressure prevents retrograde flow.
4)
Physiological Rule & Exception: All systemic arteries conduct oxygenated blood, EXCEPT the Pulmonary Artery, which carries deoxygenated blood from the right ventricle to the lungs.
•
Veins: Thin-walled conduits returning blood to the heart under low pressure, equipped with semilunar valves.
•
Capillaries: Microscopic single-cell layered exchange vessels.
Distractor Analysis:
•
Option (1) correctly designates blood conduits emerging from the heart.
•
Option (2) Veins carry blood toward the heart.
•
Option (3) Septum is the dividing cardiac muscular partition.
•
Option (4) Capillaries are terminal micro-vessels.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The largest artery in the human body is the Aorta (arising from the left ventricle), while the largest veins are the Superior and Inferior Vena Cava (draining into the right atrium).