भारतातील सर्व व्यापारी बँकांना त्यांच्या एकूण ठेवींच्या (NDTL) ठरावीक हिस्सा रोख, सोने किंवा मान्यताप्राप्त सरकारी रोख्यांच्या (Government Securities) स्वरूपात स्वतःकडे बाळगणे बंधनकारक असणाऱ्या वैधानिक साधनाचे नाव काय आहे?
EN
What is the statutory instrument under which commercial banks in India are mandated to maintain a specified percentage of their Net Demand and Time Liabilities (NDTL) in liquid assets like cash, gold, or approved Government Securities with themselves?
योग्य उत्तर पर्याय (२) वैधानिक तरलता प्रमाण (Statutory Liquidity Ratio - SLR) आहे.
विश्लेषण:
•
वैधानिक तरलता प्रमाण (SLR): बँकिंग नियमन कायदा, १९४९ च्या कलम २४ नुसार भारतातील प्रत्येक व्यापारी बँकेला तिच्या एकूण मागणी व मुदत ठेवींच्या (Net Demand and Time Liabilities - NDTL) ठरावीक हिस्सा स्वतःकडे तरल मालमत्तेच्या स्वरूपात ठेवणे बंधनकारक असते.
•
या तरल मालमत्तांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:
१)
रोख रक्कम (Cash)
२)
सोने (Gold)
३)
केंद्र व राज्य सरकारचे मान्यताप्राप्त रोखे (Approved Government Securities / T-Bills).
•
बँका SLR चा बहुतांश हिस्सा सुरक्षित व्याज मिळवण्यासाठी सरकारी रोख्यांमध्येच (G-Secs) गुंतवतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) चुकीचा: CRR हा बँकेला केवळ रोख स्वरूपात आणि स्वतःकडे न ठेवता 'रिझर्व्ह बँकेकडे' जमा करावा लागतो, त्यावर कोणतेही व्याज मिळत नाही.
•
पर्याय (२) अचूक: SLR हा रोखे, सोने किंवा रोख स्वरूपात स्वतःकडे ठेवला जातो.
•
पर्याय (३) आणि (४) चुकीचे: रेपो व रिव्हर्स रेपो हे अल्पकालीन कर्ज व रोखता समायोजन दर (LAF) आहेत, ते राखीव निधीचे प्रमाण नाहीत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
फरक लक्षात ठेवा:
१)
CRR: बँकिंग नियमन कायदा नव्हे, तर 'RBI कायदा, १९३४ च्या कलम ४२(१)' अन्वये केवळ रोखीत RBI कडे ठेवावा लागतो.
२)
SLR: 'बँकिंग नियमन कायदा, १९४९ च्या कलम २४' अन्वये रोख, सोने किंवा सरकारी रोख्यांमध्ये बँकेकडे ठेवावा लागतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) Statutory Liquidity Ratio (SLR).
Analysis:
•
Statutory Liquidity Ratio (SLR): Governed by Section 24 of the Banking Regulation Act, 1949, all commercial banks are statutorily required to maintain a designated percentage of their Net Demand and Time Liabilities (NDTL) in approved unencumbered liquid assets with themselves.
•
Approved Liquid Assets for SLR:
1)
Cash in hand
2)
Gold valuation
3)
Approved Government and other securities (Central & State G-Secs, Treasury Bills).
•
Banks fulfill the bulk of their SLR quota by investing heavily in government securities to earn guaranteed sovereign interest income.
Distractor Analysis:
•
Option (1) is incorrect: Cash Reserve Ratio (CRR) must be deposited strictly in cash with the RBI, yielding no interest.
•
Option (2) is correct: SLR permits maintenance in sovereign securities, bullion, or cash held by the bank itself.
•
Options (3) and (4) are incorrect: Repo and Reverse Repo are short-term policy interest rates under the LAF window.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Statutory origin distinction:
1)
CRR is mandated under Section 42(1) of the RBI Act, 1934 (held with RBI in cash).
2)
SLR is mandated under Section 24 of the Banking Regulation Act, 1949 (held with the bank itself in G-Secs/Gold/Cash).