प्राथमिक कृषी सहकारी पतसंस्थांसंदर्भात (Primary Agricultural Credit Societies - PACS) खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) या संस्था सहकाराच्या त्रिस्तरीय अल्पमुदत पतपुरवठा रचनेच्या तळाच्या (गाव) स्तरावर प्रत्यक्ष कार्य करतात. (ब) गावातील कमीत कमी १५ किंवा अधिक व्यक्ती एकत्र येऊन अशा प्राथमिक कृषी सहकारी पतसंस्थेची स्थापना करू शकतात. (क) सुरुवातीच्या काळात या संस्था प्रामुख्याने अमर्यादित जबाबदारीच्या (Unlimited Liability) तत्त्वावर स्थापन केल्या गेल्या होत्या. (ड) अमर्यादित जबाबदारीच्या रचनेत संस्था तोट्यात किंवा अपयशी ठरल्यास तिची देणी फेडण्याची अमर्याद संयुक्त जबाबदारी सर्व सदस्यांवर असते. वरीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत?
EN
Consider the following statements regarding Primary Agricultural Credit Societies (PACS):
(a) These societies operate at the grassroot (village) level in the three-tier short-term co-operative credit structure.
(b) A minimum of 15 or more individuals from a village can come together to register a PACS.
(c) Historically, these societies were predominantly established on the principle of unlimited liability.
(d) Under an unlimited liability structure, in the event of liquidation, all members are jointly and severally responsible for the debts of the society.
Which of the statements given above are correct?
योग्य उत्तर पर्याय (३) फक्त (क), (ड) आणि (अ) आहे.
विधाननिहाय सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (अ) बरोबर आहे: भारतात अल्पमुदत सहकारी पतपुरवठ्याची त्रिस्तरीय रचना असते:
१)
राज्य स्तर: राज्य सहकारी बँक (Apex Bank / MSC Bank)
२)
जिल्हा स्तर: जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक (DCCB)
३)
गाव/पायाभूत स्तर: प्राथमिक कृषी पतसंस्था (PACS).
•
विधान (ब) चुकीचे आहे: भारतीय सहकारी कायद्यानुसार प्राथमिक कृषी सहकारी पतसंस्था स्थापन करण्यासाठी गावातील किमान १० व्यक्ती (10 members) एकत्र येणे आवश्यक असते (१५ नाही).
•
विधान (क) बरोबर आहे: रायफेझन मॉडेलनुसार सुरुवातीला या संस्था अमर्यादित जबाबदारीच्या तत्त्वावरच स्थापन होत असत, जेणेकरून गावातील सदस्य परस्परांवर नैतिक दबाव ठेवून कर्जाची वसुली सुनिश्चित करतील.
•
विधान (ड) बरोबर आहे: अमर्यादित जबाबदारीचा अर्थच हा होतो की संस्था बुडाल्यास सदस्यांची खाजगी मालमत्ता विकूनही संस्थेची देणी फेडावी लागतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
विधान (ब) असत्य असल्यामुळे पर्याय (१), (२) आणि (४) बाद ठरतात.
•
अचूक विधाने (क), (ड) आणि (अ) असल्याने पर्याय (३) योग्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अल्पमुदत सहकारी पतपुरवठा त्रिस्तरीय असतो (SCB -> DCCB -> PACS). तर दीर्घमुदत कृषी पतपुरवठा हा 'राज्य सहकारी कृषी व ग्रामीण विकास बँक' आणि तिच्या शाखांद्वारे (किंवा प्राथमिक भूविकास बँकांद्वारे) केला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) Only (c), (d) and (a).
Statement Analysis:
•
Statement (a) is correct: The short-term rural cooperative credit structure operates across three tiers:
1)
Apex level: State Cooperative Bank (StCB)
2)
Intermediate level: District Central Cooperative Bank (DCCB)
3)
Grassroot level: Primary Agricultural Credit Society (PACS).
•
Statement (b) is incorrect: Under Indian cooperative legislation, a minimum of 10 individuals (not 15) possessing legal capacity are required to form a primary cooperative credit society.
•
Statement (c) is correct: Following the classical Raiffeisen doctrine, early PACS were established with unlimited liability to ensure mutual surveillance and peer pressure against default.
•
Statement (d) is correct: In an unlimited liability society, members are jointly and severally liable without limitation to their personal assets for all contractual debts.
Distractor Analysis:
•
Because Statement (b) is factually incorrect, Options (1), (2), and (4) are eliminated.
•
Accurate statements (c), (d), and (a) make Option (3) the correct choice.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Short-term co-operative credit structure is 3-tier: StCB (State) -> DCCB (District) -> PACS (Village). In contrast, long-term rural investment credit is handled by State Cooperative Agriculture & Rural Development Banks (SCARDBs).