खालील विधाने व कारण यांचा अभ्यास करा: विधान (A): विद्युतचुंबकीय प्रवर्तनामध्ये निर्माण होणाऱ्या प्रवर्तित विद्युतप्रवाहाची दिशा नेहमी अशी असते की, तो ज्या बदलामुळे निर्माण झाला आहे त्याच मूळ बदलाला विरोध करतो. कारण (R): हा लेन्झचा नियम (Lenz's Law) असून तो ऊर्जेच्या अक्षय्यतेच्या वैश्विक नियमावर (Law of Conservation of Energy) आधारलेला आहे. योग्य पर्याय निवडा:
EN
Examine the following Assertion and Reason:
Assertion (A): In electromagnetic induction, the direction of an induced electric current is always such that it opposes the change in magnetic flux that produces it.
Reason (R): This is Lenz's Law, which is a direct consequence of the universal Law of Conservation of Energy.
Choose the correct option:
योग्य उत्तर पर्याय (१) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (A) सत्य: फॅराडेच्या नियमातील ऋण चिन्ह ($e = -\frac{d\Phi}{dt}$) लेन्झचा नियम दर्शवते. प्रवर्तित प्रवाह असा चुंबकीय प्रवाह निर्माण करतो जो मूळ बदलाला विरोध करतो.
•
कारण (R) सत्य आणि अचूक स्पष्टीकरण: जर प्रवर्तित प्रवाहाने मूळ बदलाला विरोध केला नसता, तर कोणत्याही बाह्य कार्याविना सतत अमर्याद विद्युत ऊर्जा निर्माण झाली असती, जे ऊर्जा अक्षय्यतेच्या नियमाचे उल्लंघन ठरले असते. चुंबक हलवताना या विरोधाविरुद्ध केलेले यांत्रिक कार्यच विद्युत ऊर्जेच्या रूपात प्रकट होते. त्यामुळे लेन्झचा नियम हा ऊर्जेच्या अक्षय्यतेचा थेट आविष्कार आहे.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
दोन्ही विधाने अचूक असून कारण (R) हे विधान (A) चे वैज्ञानिक स्पष्टीकरण देते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
फॅराडेचा नियम विद्युतचुंबकीय प्रवर्तनाचे परिमाण सांगतो, तर लेन्झचा नियम प्रवर्तित विद्युतप्रवाहाची दिशा ठरवतो आणि तो 'ऊर्जा संवर्धन नियमावर' आधारित आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1).
Detailed Analysis:
•
Assertion (A) is True: According to Lenz's law (embodied by the negative sign in Faraday's law of electromagnetic induction, $e = -\frac{d\Phi}{dt}$), the direction of an induced electromotive force and resulting electric current is always such that its magnetic field opposes the original change in magnetic flux that produced it.
•
Reason (R) is True & Correct Explanation: If the induced current assisted the flux change instead of opposing it, a continuous supply of electrical energy would be generated without expending external mechanical work, violating the universal Law of Conservation of Energy. The mechanical work performed against this opposing electromagnetic force is precisely converted into electrical energy. Hence, Lenz's law is a direct manifestation of the conservation of energy.
Distractor Analysis:
•
Both statements are factually and scientifically sound, and (R) provides the definitive thermodynamic explanation for (A).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Faraday's Law gives the quantitative magnitude of induced electromotive force, whereas Lenz's Law establishes the direction of induced current and is grounded strictly in the Law of Conservation of Energy.