🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था ASO Mains 2020 MEDIUM

खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ?

EN Which of the following statements is correct?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

राज्यसभेच्या अध्यक्षाची निवड ही संसदेच्या फक्त निर्वाचित सदस्यांकडून होते.

The Chairman of the Rajya Sabha is elected only by the elected members of Parliament.

राज्यसभेचा अध्यक्ष हा संसदेच्या दोन्ही सभागृहांच्या संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान स्विकारू शकतो.

The Chairman of the Rajya Sabha can preside over a joint sitting of both Houses of Parliament.

राष्ट्रपतीच्या निवडणूकीसाठी जे निर्वाचन मंडळ असते तेच उपराष्ट्रपतीच्या निवडणूकीसाठी असते.

The electoral college for the election of the President is the same as that for the Vice-President.

संसदेच्या दोन्ही सभागृहातील नामनिर्देशित सदस्यांना उपराष्ट्रपतीच्या निवडणूकीमध्ये मतदान करण्याचा अधिकार असतो परंतू राष्ट्रपतीच्या निवडणूकीत नसतो.

Nominated members of both Houses of Parliament have the right to vote in the Vice-Presidential election, but not in the Presidential election.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (4) संसदेच्या दोन्ही सभागृहातील नामनिर्देशित सदस्यांना उपराष्ट्रपतीच्या निवडणूकीमध्ये मतदान करण्याचा अधिकार असतो परंतू राष्ट्रपतीच्या निवडणूकीत नसतो.

राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती यांच्या निवडणूक मंडळातील फरक:

• पर्याय (1) चुकीचा आहे: राज्यसभेचे अध्यक्ष (उपराष्ट्रपती) यांच्या निवडणुकीत संसदेच्या दोन्ही सभागृहांचे निर्वाचित आणि नामनिर्देशित (Nominated) दोन्ही सदस्य मतदान करतात (कलम 66).

• पर्याय (2) चुकीचा आहे: राज्यसभेचे सभापती हे संसदेचे सदस्य नसल्याने संसदेच्या संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान भूषवू शकत नाहीत. कलम 118(4) नुसार केवळ लोकसभेचे अध्यक्ष (किंवा उपाध्यक्ष / राज्यसभेचे उपसभापती) संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान भूषवू शकतात.

• पर्याय (3) चुकीचा आहे: राष्ट्रपती आणि उपराष्ट्रपतींचे निर्वाचक मंडळ पूर्णतः वेगळे असते:

• राष्ट्रपती: संसदेचे दोन्ही सभागृहांचे निर्वाचित सदस्य + विधानसभांचे निर्वाचित सदस्य.

• उपराष्ट्रपती: संसदेच्या दोन्ही सभागृहांचे सर्व सदस्य (निर्वाचित + नामनिर्देशित).

• पर्याय (4) बरोबर आहे: संसदेच्या दोन्ही सभागृहातील नामनिर्देशित सदस्यांना उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीत मतदानाचा अधिकार असतो, परंतु राष्ट्रपतींच्या निवडणुकीत त्यांना मतदानाचा अधिकार नसतो.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप:

• राष्ट्रपतींची निवडणूक (कलम 54): नामनिर्देशित सदस्यांना मतदानाचा अधिकार नाही; मात्र महाभियोगात (कलम 61) ते मतदान करू शकतात.

• उपराष्ट्रपतींची निवडणूक (कलम 66): नामनिर्देशित सदस्य मतदानात भाग घेतात; मात्र राज्य विधानसभेचे सदस्य यात सहभागी होत नाहीत.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) Nominated members of both Houses of Parliament have the right to vote in the Vice-Presidential election, but not in the Presidential election.

Comparison of Electoral Colleges (President vs Vice-President):

• Option (1) is incorrect: The Chairman of Rajya Sabha (Vice-President) is elected by both elected and nominated members of Parliament (Article 66).

• Option (2) is incorrect: The Chairman of Rajya Sabha is not a member of Parliament and cannot preside over a joint sitting of Parliament under Article 118(4).

• Option (3) is incorrect: The electoral colleges are distinct:

• President: Elected members of Parliament + elected members of Legislative Assemblies.

• Vice-President: All members of Parliament (elected and nominated); state legislatures have no role.

• Option (4) is correct: Nominated members of both Houses of Parliament participate in the election of the Vice-President, but they are excluded from voting in the Presidential election.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip:

• Presidential Election (Article 54): Nominated MPs cannot vote in election, but can vote in Impeachment (Article 61).

• Vice-Presidential Election (Article 66): Nominated MPs can vote, but MLAs cannot.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) राज्यसभेच्या अध्यक्षाची निवड ही संसदेच्या फक्त निर्वाचित सदस्यांकडून होते. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) राज्यसभेचा अध्यक्ष हा संसदेच्या दोन्ही सभागृहांच्या संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान स्विकारू शकतो. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) राष्ट्रपतीच्या निवडणूकीसाठी जे निर्वाचन मंडळ असते तेच उपराष्ट्रपतीच्या निवडणूकीसाठी असते. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) संसदेच्या दोन्ही सभागृहातील नामनिर्देशित सदस्यांना उपराष्ट्रपतीच्या निवडणूकीमध्ये मतदान करण्याचा अधिकार असतो परंतू राष्ट्रपतीच्या निवडणूकीत नसतो. (अचूक उत्तर): पर्याय (3) चुकीचा आहे:** राष्ट्रपती आणि उपराष्ट्रपतींचे निर्वाचक मंडळ पूर्णतः वेगळे असते:

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारतीय संसद: लोकसभा व राज्यसभा' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय संसद: लोकसभा, राज्यसभा व संसदीय समित्या घटक चाचणी

quiz 25 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 25 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: भारतीय संसद: लोकसभा व राज्यसभा

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'भारतीय संसद: लोकसभा व राज्यसभा' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'भारतीय संसद: लोकसभा व राज्यसभा' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'भारतीय संसद: लोकसभा व राज्यसभा' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'संसदेच्या दोन्ही सभागृहातील नामनिर्देशित सदस्यांना उपराष्ट्रपतीच्या निवडणूकीमध्ये मतदान करण्याचा अधिकार असतो परंतू राष्ट्रपतीच्या निवडणूकीत नसतो.' हे असून ते 'भारतीय संसद: लोकसभा व राज्यसभा' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'भारतीय संसद: लोकसभा व राज्यसभा' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन