🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Forest Service Mains 2018 MEDIUM

खालीलपैकी कोणते विधान भारतीय सर्वोच्च न्यायालयात स्वातंत्र्याशी संबंधित नाही?

EN Which of the following statements is NOT related to the independence of the Indian Supreme Court?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

ते राज्यघटनेचे आणि भारतीय जनतेच्या स्वातंत्र्याचे रक्षणकर्ते म्हणून कार्यरत असते.

It functions as the protector of the Constitution and the freedom of the Indian people.

न्यायमूतींना त्यांच्या कार्यकाळाची सुरक्षा प्रदान करण्यात आली आहे.

Judges are provided with security of tenure.

न्यायमूर्तीचे वेतन आणि सेवाशर्ती या निश्चित असतात.(नेमणूकीनंतर त्यांना अहितकारक होतील अशा रितीने बदलता येत नाहीत.)

Salaries and conditions of service of judges are fixed (cannot be varied to their disadvantage after appointment).

निवृत्त न्यायमूर्तीना भारतात वकिली करण्यास मनाई आहे.

Retired judges are prohibited from practicing law in India.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) ते राज्यघटनेचे आणि भारतीय जनतेच्या स्वातंत्र्याचे रक्षणकर्ते म्हणून कार्यरत असते.

सविस्तर विश्लेषण:

न्यायपालिकेच्या स्वातंत्र्याशी संबंधित घटनात्मक तरतुदींची तपासणी:

• पर्याय (१) स्वातंत्र्याशी संबंधित तरतूद नाही (आणि म्हणून हेच उत्तर आहे):

• "राज्यघटनेचे आणि जनतेच्या स्वातंत्र्याचे रक्षणकर्ते म्हणून काम करणे" हे सर्वोच्च न्यायालयाचे कार्य, भूमिका आणि कर्तव्य (Function/Role) आहे, न्यायपालिकेचे स्वातंत्र्य अबाधित राखण्यासाठी केलेली संस्थात्मक संरक्षणाची तरतूद (Safeguard of Independence) नाही.

• इतर पर्याय न्यायपालिकेच्या स्वातंत्र्याशी प्रत्यक्ष संबंधित तरतुदी आहेत:

• पर्याय (२): कार्यकाळाची सुरक्षा (कलम १२४(२) व १२४(४) - महाभियोगाशिवाय काढता येत नाही).

• पर्याय (३): वेतनात अहितकारक बदल न करणे (कलम १२५(२) परंतुक).

• पर्याय (४): निवृत्तीनंतर वकिली करण्यास बंदी (कलम १२४(७) - भविष्यातील आमिषांवर नियंत्रण).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप:

• न्यायपालिकेच्या स्वातंत्र्याचे घटनात्मक उपाय: कार्यकाळाची सुरक्षा, संचित निधीवर भारित वेतन, निवृत्तीनंतर वकिलीवर बंदी (कलम १२४(७)), अवमानाबद्दल शिक्षेचा अधिकार.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) It functions as the protector of the Constitution and the freedom of the Indian people.

Detailed Analysis:

Examination of provisions safeguarding judicial independence:

• Option (1) is NOT a safeguarding provision for independence (hence the correct answer):

• Acting as the protector of the Constitution and freedoms is the substantive role and constitutional function of the Court, not an institutional safeguard designed to secure the independence of the judiciary.

• Options (2), (3), and (4) are constitutional safeguards for independence:

• Option (2): Security of tenure (Article 124(2) & (4)).

• Option (3): Fixed service conditions that cannot be varied to disadvantage (Article 125(2) proviso).

• Option (4): Ban on practice after retirement (Article 124(7)).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip:

• Safeguards of judicial independence: Security of tenure, fixed salary non-votable on CFI, and ban on legal practice after retirement (Article 124(7)).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) ते राज्यघटनेचे आणि भारतीय जनतेच्या स्वातंत्र्याचे रक्षणकर्ते म्हणून कार्यरत असते. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) ते राज्यघटनेचे आणि भारतीय जनतेच्या स्वातंत्र्याचे रक्षणकर्ते म्हणून कार्यरत असते.**[/gold]

⚠️ पर्याय (2) न्यायमूतींना त्यांच्या कार्यकाळाची सुरक्षा प्रदान करण्यात आली आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) न्यायमूर्तीचे वेतन आणि सेवाशर्ती या निश्चित असतात.(नेमणूकीनंतर त्यांना अहितकारक होतील अशा रितीने बदलता येत नाहीत.) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) निवृत्त न्यायमूर्तीना भारतात वकिली करण्यास मनाई आहे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

सर्वोच्च न्यायालय व उच्च न्यायालये घटक चाचणी

quiz 20 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 20 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'ते राज्यघटनेचे आणि भारतीय जनतेच्या स्वातंत्र्याचे रक्षणकर्ते म्हणून कार्यरत असते.' हे असून ते 'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी कोणते विधान भारतीय सर्वोच्च न्यायालयात स्वातंत्र्याशी संबंधित नाही?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन