🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था ASO Mains 2019 MEDIUM

एखादी व्यक्ती, भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 217(2) अन्वये खालीलपैकी कोणत्या परिस्थितीत उच्च न्यायालयाचा न्यायाधिश म्हणून नियुक्ती होण्यास पात्र असणार नाही?

EN Under Article 217(2) of the Indian Constitution, under which of the following circumstances will a person NOT be qualified for appointment as a Judge of a High Court?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

व्यक्ती भारताची नागरिक असेल तर

If the person is a citizen of India

त्या व्यक्तीने भारताच्या राज्यक्षेत्रात किमान 10 वर्ष न्यायिक पद धारण केलेले आहे

If the person has held a judicial office in the territory of India for at least 10 years

ती व्यक्ती उच्च न्यायालयात अथवा दोन किंवा अधिक न्यायालयात लागोपाठ कमीतकमी 10 वर्ष अधिवक्ता आहे

If the person has been an advocate of a High Court or of two or more such courts in succession for at least 10 years

त्या व्यक्तीची केंद्रीय मंत्रिमंडळाने शिफारस केली आहे.

The person has been recommended by the Union Cabinet

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ४ (त्या व्यक्तीची केंद्रीय मंत्रिमंडळाने शिफारस केली आहे.)

सविस्तर विश्लेषण:

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद २१७(२) अन्वये उच्च न्यायालयाचा न्यायाधीश म्हणून नियुक्त होण्यासाठी खालील पात्रता अटी आवश्यक आहेत:

१. ती व्यक्ती भारताची नागरिक असावी.

२. त्या व्यक्तीने भारताच्या राज्यक्षेत्रात किमान १० वर्षे न्यायिक पद धारण केलेले असावे. किंवा

३. ती व्यक्ती उच्च न्यायालयात किंवा सलग दोन अथवा अधिक अशा न्यायालयांमध्ये किमान १० वर्षे अधिवक्ता (वकील) राहिलेली असावी.

महत्त्वाची नोंद:

• 'केंद्रीय मंत्रिमंडळाने शिफारस केली असणे' ही राज्यघटनेतील पात्रतेची अट नाही. न्यायाधीशांची नियुक्ती सर्वोच्च न्यायालयाच्या 'कॉलेजियम'च्या शिफारशीनुसार राष्ट्रपतींद्वारे केली जाते.

• सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांच्या पात्रतेमध्ये 'राष्ट्रपतींच्या मते अग्रगण्य कायदेतज्ज्ञ' (Distinguished Jurist) ही तरतूद आहे, परंतु उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांच्या पात्रतेमध्ये अशी तरतूद नाही.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांच्या पात्रतेसाठी किमान वयाची कोणतीही अट संविधानात नमूद केलेली नाही. निवृत्तीचे वय ६२ वर्षे आहे (१५ व्या घटनादुरुस्ती १९६३ द्वारे ६० वरून ६२ करण्यात आले).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (The person has been recommended by the Union Cabinet)

Detailed Analysis:

Under Article 217(2) of the Constitution of India, a person shall be qualified for appointment as a Judge of a High Court only if:

1. He/she is a citizen of India; and

2. Has for at least 10 years held a judicial office in the territory of India; OR

3. Has for at least 10 years been an advocate of a High Court or of two or more such courts in succession.

Key Observations:

• 'Recommendation by the Union Cabinet' is not a constitutional qualification under Article 217(2). Appointments are made by the President based on the Supreme Court Collegium system.

• While the qualification for Supreme Court judges includes being a 'distinguished jurist in the opinion of the President' (Article 124(3)(c)), this category is not available for High Court judges.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The Constitution does not prescribe any minimum age for appointment as a High Court Judge. The retirement age is 62 years (raised from 60 to 62 by the 15th Constitutional Amendment Act, 1963).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) व्यक्ती भारताची नागरिक असेल तर (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) त्या व्यक्तीने भारताच्या राज्यक्षेत्रात किमान 10 वर्ष न्यायिक पद धारण केलेले आहे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) ती व्यक्ती उच्च न्यायालयात अथवा दोन किंवा अधिक न्यायालयात लागोपाठ कमीतकमी 10 वर्ष अधिवक्ता आहे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) त्या व्यक्तीची केंद्रीय मंत्रिमंडळाने शिफारस केली आहे. (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** पर्याय ४ (त्या व्यक्तीची केंद्रीय मंत्रिमंडळाने शिफारस केली आहे.)

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'त्या व्यक्तीची केंद्रीय मंत्रिमंडळाने शिफारस केली आहे.' हे असून ते 'उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन