योग्य उत्तर: पर्याय २ (संकल्पनात्मक व सांख्यिकीय)
सविस्तर विश्लेषण:
राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या मापनात येणाऱ्या सर्व अडचणींचे अर्थशास्त्रज्ञांनी प्रामुख्याने दोन मुख्य वर्गांमध्ये वर्गीकरण केले आहे:
१.
संकल्पनात्मक / तात्विक अडचणी (Conceptual / Theoretical Difficulties):
•
राष्ट्रीय उत्पन्नाची नेमकी व्याख्या व कार्यक्षेत्र ठरवणे.
•
गृहिणींच्या घरगुती सेवा आणि मोफत सेवांचे मूल्यांकन.
•
स्वतःच्या वापरासाठी ठेवलेल्या उत्पादनाचे मूल्यांकन (उदा. निर्वाह शेती).
•
दुहेरी मोजमापाची समस्या आणि परकीय कंपन्यांचे हस्तांतरित उत्पन्न.
२.
सांख्यिकीय / व्यावहारिक अडचणी (Statistical / Practical Difficulties):
•
निरक्षरतेमुळे अचूक हिशेब किंवा नोंदींचा अभाव.
•
अमौद्रिक क्षेत्र आणि वस्तू विनिमय पद्धतीचे अस्तित्व.
•
काळी अर्थव्यवस्था आणि करचुकवेगिरी.
•
एकाच व्यक्तीचे अनेक व्यवसाय असणे (व्यावसायिक विशिष्टीकरणाचा अभाव).
त्यामुळे संकल्पनात्मक व सांख्यिकीय या दोन मुख्य अडचणी आहेत.
MPSC मध्ये असा प्रश्न वारंवार विचारला जातो: 'दुहेरी मोजमाप' ही संकल्पनात्मक अडचण आहे, तर 'निरक्षरता आणि आकडेवारीचा अभाव' ही सांख्यिकीय/व्यावहारिक अडचण आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Conceptual and Statistical)
Detailed Analysis:
Difficulties in estimating national income are classically segregated into two broad domains:
1.
Conceptual / Theoretical Difficulties:
•
Defining the scope of economic activities and boundaries of production.
•
Valuation of unpaid domestic services (housewives' labor) and leisure.
•
Imputing values for subsistence output and self-consumed produce.
•
Treating depreciation, intermediate goods, and capital gains.
2.
Statistical / Practical Difficulties:
•
Preponderance of illiteracy and lack of systematic accounting among small producers.
•
Existence of large non-monetized and barter segments.
•
Parallel black economy, undeclared income, and tax evasion.
•
Absence of clear occupational specialization in rural areas.
Hence, the two major categories are Conceptual and Statistical.
Double counting and treatment of unpaid services represent conceptual hurdles, while data gaps, illiteracy, and black money represent statistical/practical hurdles.
