🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था ASO Mains 2019 MEDIUM

खालील विधाने विचारात घ्या : अ) बलवंतराव मेहता समितीची स्थापना 1957 मध्ये करण्यात आली होती. ब) बलवंतराय मेहता मध्य प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री होते. क) ठाकुर फुलसिंग, बी.जी. राव, डी.पी.सिंग हे या समितीचे इतर सदस्य होते. ड) भारतातील सर्वप्रथम त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेची अंमलबजावणी राजस्थान ने केली. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत? पर्यायी उत्तरे:

EN Consider the following statements:\na) The Balwantrai Mehta Committee was established in 1957.\nb) Balwantrai Mehta was a former Chief Minister of Madhya Pradesh.\nc) Thakur Phool Singh, B. G. Rao, and D. P. Singh were other members of this committee.\nd) Rajasthan was the first State in India to implement the three-tier Panchayati Raj system.\nWhich of the statements given above are correct? Alternative answers:\n1: Only a, b and c\n2: Only a, b and d\n3: Only a, c and d\n4: Only b, c and d

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त अ, ब आणि क

Only a, b and c

फक्त अ, ब आणि ड

Only a, b and d

फक्त अ, क आणि ड

Only a, c and d

फक्त ब, क आणि ड

Only b, c and d

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (३) फक्त अ, क आणि ड

बलवंतराय मेहता समितीच्या ऐतिहासिक तथ्यांनुसार पर्याय (३) फक्त अ, क आणि ड हे अचूक उत्तर आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• विधान (अ) बरोबर आहे: भारत सरकारने राष्ट्रीय विकास परिषदेच्या सूचनेनुसार जानेवारी १९५७ मध्ये बलवंतराय मेहता यांच्या अध्यक्षतेखाली समिती नेमली होती. समितीने नोव्हेंबर १९५७ मध्ये आपला अहवाल सादर केला.

• विधान (ब) चुकीचे आहे: बलवंतराय मेहता हे मध्य प्रदेशचे नव्हे, तर गुजरात राज्याचे दुसरे मुख्यमंत्री (१९६३ ते १९६५) होते! १९६५ च्या भारत-पाक युद्धादरम्यान त्यांच्या विमानावर हल्ला होऊन त्यांचे निधन झाले होते. त्यामुळे विधान (ब) चूक आहे.

• विधान (क) बरोबर आहे: या समितीमध्ये ठाकूर फुलसिंग, बी. जी. राव आणि डी. पी. सिंग (सचिव) हे इतर सदस्य होते.

• विधान (ड) बरोबर आहे: भारतात सर्वप्रथम त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेची अंमलबजावणी राजस्थान राज्याने केली (२ ऑक्टोबर १९५९ रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या हस्ते नागौर येथे उद्घाटन).

• म्हणून अचूक विधाने (अ), (क) आणि (ड) आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: बलवंतराय मेहता समिती (१९५७):

• स्थापना: जानेवारी १९५७ (अहवाल: नोव्हेंबर १९५७).

• अध्यक्ष: बलवंतराय मेहता (गुजरातचे माजी मुख्यमंत्री).

• त्रिस्तरीय शिफारस: ग्रामपंचायत, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद.

• पंचायत राजचा स्वीकार करणारी पहिली राज्ये:

१. राजस्थान (२ ऑक्टोबर १९५९ - नागौर).

२. आंध्र प्रदेश (१ नोव्हेंबर १९५९ - शादनगर).

• महाराष्ट्र: ९ वे राज्य (१ मे १९६२).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) Only a, c and d

Based on historical and constitutional facts of the Balwantrai Mehta Committee, Option (3) Only a, c and d is the correct answer.

Detailed Analysis:

• Statement (a) is correct: The Committee on Plan Projects headed by Balwantrai Mehta was constituted in January 1957 and submitted its landmark report in November 1957.

• Statement (b) is incorrect: Balwantrai Mehta was the former Chief Minister of Gujarat (serving as the 2nd Chief Minister from 1963 to 1965), NOT Madhya Pradesh. Hence, statement (b) is false.

• Statement (c) is correct: Thakur Phool Singh, B. G. Rao, and D. P. Singh (Member-Secretary) were fellow members of the committee.

• Statement (d) is correct: Rajasthan became the first State in India to establish a three-tier Panchayati Raj system, inaugurated by Prime Minister Jawaharlal Nehru on 2 October 1959 at Nagaur.

• Therefore, statements (a), (c), and (d) are correct.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Balwantrai Mehta Committee (1957):

• Termed "Architect of Panchayati Raj in India".

• Recommended 3-tier structure of Democratic Decentralisation.

• First States to implement:

1. Rajasthan (2 Oct 1959, Nagaur).

2. Andhra Pradesh (1 Nov 1959, Shadnagar).

• Maharashtra was the 9th State (1 May 1962).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) फक्त अ, ब आणि क (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) फक्त अ, ब आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) फक्त अ, क आणि ड (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (३) फक्त अ, क आणि ड**[/gold]

✗ पर्याय (4) फक्त ब, क आणि ड (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'फक्त अ, क आणि ड' हे असून ते 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन