अचूक उत्तर: पर्याय (४) १८ वर्षाखालील प्रत्येक व्यक्ती
सविस्तर कायदेशीर व तांत्रिक विश्लेषण:
•
बालकांच्या हक्कांवरील संयुक्त राष्ट्र करार (UNCRC, 1989):
संयुक्त राष्ट्र आमसभेने २० नोव्हेंबर १९८९ रोजी 'बालकांच्या हक्कांवरील आंतरराष्ट्रीय अभिसरण' (United Nations Convention on the Rights of the Child - UNCRC) स्वीकारले.
•
कलम १ मधील बालकाची व्याख्या:
UNCRC च्या कलम १ नुसार:
*“बालक म्हणजे १८ वर्षांखालील प्रत्येक मानवी व्यक्ती (Every human being below the age of eighteen years) होय, जोपर्यंत बालकाला लागू असलेल्या कायद्यान्वये सज्ञानता आधी प्राप्त होत नाही.”*
•
ही व्याख्या कोणत्याही लिंगभेदाशिवाय (मुलगा किंवा मुलगी) १८ वर्षांखालील सर्व व्यक्तींना समानतेने लागू होते.
•
भारताने या कराराला ११ डिसेंबर १९९२ रोजी मान्यता (Ratification) दिली.
•
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१), (२) व (३): यात १८ वर्षांखालील व्यक्ती ऐवजी लिंगभेद किंवा २१ वर्षे अशी चुकीची वयमर्यादा दिलेली आहे.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
बालक व्याख्या तुलना:
•
UNCRC १९८९ (कलम १): १८ वर्षांखालील प्रत्येक व्यक्ती.
•
बाल न्याय (JJ) कायदा २०१५: १८ वर्षांखालील व्यक्ती.
•
POCSO कायदा २०१२: १८ वर्षांखालील व्यक्ती.
•
बालकामगार कायदा १९८६ (सुधारणा २०१६): १४ वर्षांखालील बालक (व १४ ते १८ वर्षे किशोरवयीन/Adolescent)!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Every person below 18 years of age
Detailed Legal & Technical Analysis:
•
UN Convention on the Rights of the Child (UNCRC, 1989):
Adopted by the United Nations General Assembly on 20 November 1989, the UNCRC is the most widely ratified human rights treaty in history.
•
Article 1 Definition of Child:
Article 1 explicitly provides:
*“For the purposes of the present Convention, a child means every human being below the age of eighteen years unless under the law applicable to the child, majority is attained earlier.”*
•
The definition is gender-neutral and applies uniformly to every human being under 18 years of age. India ratified the UNCRC on 11 December 1992.
•
Analysis of Other Options:
•
Options (1), (2), and (3) inject gender disparities or arbitrary 21-year age thresholds absent in the treaty text.
📌 MPSC Exam Tip:
Child Definitions across Statutes:
•
UNCRC (Article 1): Every human being below 18 years.
•
Juvenile Justice Act, 2015: Person below 18 years.
•
POCSO Act, 2012: Any person below 18 years!
