अचूक उत्तर: पर्याय (१) [भारताचे राष्ट्रपती]
सविस्तर कायदेशीर विश्लेषण:
लोकपाल आणि लोकायुक्त अधिनियम, २०१३ (Lokpal and Lokayuktas Act, 2013) च्या कलम ४(१) नुसार:
"लोकपालांचे अध्यक्ष आणि सदस्यांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती एका उच्चाधिकार निवड समितीच्या (Selection Committee) शिफारशीवरून करतात."
निवड समितीची रचना (कलम ४(१)):
१.
पंतप्रधान (समितीचे अध्यक्ष)
२.
लोकसभेचे अध्यक्ष (Speaker)
३.
लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते (Leader of Opposition)
४.
भारताचे सरन्यायाधीश किंवा त्यांनी नामनिर्देशित केलेले सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश
५.
राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित केलेला एक नामवंत कायदेतज्ज्ञ (Eminent Jurist).
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (२) व (३): राज्य पातळीवर लोकायुक्तांची नियुक्ती राज्यपाल करतात.
•
पर्याय (४): उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश हे लोकपालांची नियुक्ती करत नाहीत.
त्यामुळे लोकपालांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती करतात.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
लोकपाल (केंद्र): नियुक्ती ➔ राष्ट्रपती (लोकपाल कायदा २०१३ चे कलम ४).
•
लोकायुक्त (राज्य): नियुक्ती ➔ राज्यपाल.
•
भारताचे पहिले लोकपाल: न्यायमूर्ती पिनाकी चंद्र घोष (PC Ghose - मार्च २०१९).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) [President of India]
Detailed Legal Analysis:
Under Section 4(1) of the Lokpal and Lokayuktas Act, 2013:
The Chairperson and Members of the Lokpal shall be appointed by the President of India after obtaining the recommendations of a Selection Committee consisting of:
1.
The Prime Minister (Chairperson);
2.
The Speaker of the House of the People;
3.
The Leader of Opposition in the House of the People;
4.
The Chief Justice of India or a Judge of the Supreme Court nominated by him;
5.
One eminent jurist nominated by the President.
Analysis of Other Options:
•
Options (2) and (3): State Lokayukta is appointed by the Governor of the State.
•
Option (4): The Chief Justice of the High Court plays no role in appointing the Lokpal.
Therefore, the Lokpal is appointed by the President of India.
📌 MPSC Exam Tip:
•
Central Anti-Corruption Ombudsman = Lokpal (Appointed by President).
•
State Anti-Corruption Ombudsman = Lokayukta (Appointed by Governor).
•
First Lokpal of India = Justice Pinaki Chandra Ghose (March 2019).
