प्रा. के.सी. व्हिअर यांच्या निरीक्षणानुसार खालील विधानांपैकी कोणत्या विधानातून भारतीय संघराज्य पद्धतीचे खरे स्वरूप व्यक्त होते ?

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Combine Group B Pre 2020 MEDIUM

EN According to Prof. K.C. Wheare's observation, which of the following statements expresses the true nature of the Indian federal system?

भारतीय संघराज्य हे संस्थात्मक संकल्पनेपेक्षा अधिक क्रियात्मक आहे. The Indian federation is more functional than an institutional concept.

एक पक्षीय प्रभावी राजवट ही संघराज्यवादाच्या तत्त्वाशी संघर्ष करणारी ठरली. One-party dominant rule came into conflict with the principles of federalism.

भारतीय संघराज्य हे घटकांमधील कराराचा परिणाम नाही. The Indian federation is not the result of an agreement among the constituent units.

✓

एकात्म राज्याची दुय्यम वैशिष्टये असलेल्या संघराज्यापेक्षा ते संघराज्याची दुय्यम वैशिष्टये असलेले एकात्म राज्य आहे. It is a unitary State with subsidiary federal features rather than a federal State with subsidiary unitary features.

✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (४) एकात्म राज्याची दुय्यम वैशिष्ट्ये असलेल्या संघराज्यापेक्षा ते संघराज्याची दुय्यम वैशिष्ट्ये असलेले एकात्म राज्य आहे हे आहे.

स्पष्टीकरण:

• ब्रिटिश घटनातज्ज्ञ प्रा. के. सी. व्हिअर (Prof. K. C. Wheare) यांनी भारतीय संविधानाचे वर्णन करताना प्रसिद्ध निरीक्षण नोंदवले आहे:

> *"It is a unitary State with subsidiary federal features rather than a federal State with subsidiary unitary features."*

> ("एकात्म राज्याची दुय्यम वैशिष्ट्ये असलेल्या संघराज्यापेक्षा ते संघराज्याची दुय्यम वैशिष्ट्ये असलेले एकात्म राज्य आहे.")

• प्रा. व्हिअर यांच्या मते, भारतीय संविधानात संघराज्यात्मक तत्त्वे (लिखित घटना, दुहेरी शासन, अधिकारांची विभागणी) असली तरी केंद्राचे प्रबळ अधिकार, राज्यपालांची नियुक्ती, राष्ट्रपतींची आणीबाणीची सत्ता आणि साध्या बहुमताने राज्यांच्या सीमा बदलण्याचा अधिकार यामुळे हे मूलतः 'अर्ध-संघराज्य' (Quasi-Federal) आहे.

• म्हणून पर्याय (४) हे अचूक उत्तर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

के. सी. व्हिअर यांच्या मते भारताची राज्यपद्धती 'अर्ध-संघराज्य' (Quasi-Federal) आहे, तर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या मते भारताचे संविधान सामान्य काळात संघराज्यात्मक आणि आणीबाणीच्या काळात एकात्म अशा दोन्ही स्वरूपात कार्य करू शकते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (4): It is a unitary State with subsidiary federal features rather than a federal State with subsidiary unitary features.

Explanation:

• British constitutional scholar Prof. K. C. Wheare famously critiqued the structural architecture of the Indian Constitution, stating:

> *"It is a unitary State with subsidiary federal features rather than a federal State with subsidiary unitary features."*

• Wheare coined the term 'Quasi-Federal' to denote that while India possesses external federal forms (written constitution, dual polity, division of powers), supreme constitutional levers—including emergency provisions, central appointment of Governors, and parliamentary supremacy under Articles 2 and 3—impart an overwhelmingly unitary foundation.

• Thus, Option (4) directly captures Wheare's formulation.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

While K. C. Wheare termed the Indian Constitution 'Quasi-Federal', Dr. B. R. Ambedkar maintained in the Constituent Assembly that the Constitution is federal in normal times and unitary during emergencies.

sell 📌 महत्त्वाचे विषय व सर्च टॅग्ज (Important Topics & Search Tags):

#संघराज्यत्याचेराज्यक्षेत्रवनाग #भारतीयराज्यघटनावराज्यव्यवस्था #MPSCसंयुक्तपूर्वपरीक्षा #राज्यसेवापूर्वपरीक्षा #MPSCसरावप्रश्नसंच #PYQ2020 #MPSCअचूकउत्तरपत्रिका #स्पर्धापरीक्षामार्गदर्शन

← मागील प्रश्न

पुढील प्रश्न →

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

📚 याच विषयातील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न: