भारतीय जनगणना संख्येनुसार खालीलपैकी कोणती वस्ती नागरी वस्ती म्हणून समजली जाते? अ) महानगरपालिका/नगरपालिका असणे ब) 5,000 पेक्षा जास्त लोकसंख्या क) 50 टक्के लोक बिगर शेती व्यवसाय करणारे ड) लोकसंख्येची घनता दर चौ.कि.मी.ला 400 पेक्षा जास्त. पर्यायी उत्तरे:
EN
According to the Indian Census, which of the following criteria qualify a settlement as an 'urban area'?
a. Presence of a Municipal Corporation / Municipality
b. Population exceeding 5,000
c. 50 percent of the male working population engaged in non-agricultural pursuits
d. Population density of more than 400 persons per sq. km
Alternative answers:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (अ, ब आणि ड) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
भारतीय जनगणनेनुसार नागरी वस्तीचे (Urban Area) निकष:
१.
वैधानिक शहरे (Statutory Towns): महानगरपालिका, नगरपालिका, छावणी मंडळ (कॅन्टोन्मेंट बोर्ड) किंवा अधिसूचित नगर क्षेत्र असणारी सर्व ठिकाणे. (विधान अ बरोबर)
२.
जनगणना शहरे (Census Towns - खालील तीनही अटी एकाच वेळी पूर्ण करणारी वस्ती):
•
किमान लोकसंख्या ५,००० असणे. (विधान ब बरोबर)
•
किमान ७५% पुरुष कार्यशील लोकसंख्या बिगर-कृषी व्यवसायात गुंतलेली असणे. (विधान क मध्ये '५०%' दिले आहे, जे चुकीचे आहे; अधिकृत निकष ७५% आहे).
•
लोकसंख्येची घनता दर चौ.किमी.ला किमान ४०० असणे. (विधान ड बरोबर)
•
त्यामुळे फक्त विधाने अ, ब आणि ड बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जनगणना शहरांचे (Census Town) त्रिसूत्री निकष: १) लोकसंख्या $\ge$ ५,०००; २) पुरुष बिगर-कृषी कामगार $\ge$ ७५%; ३) लोकसंख्या घनता $\ge$ ४०० व्यक्ती/चौ.किमी.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (a, b, and d).
Explanation:
•
Census of India Criteria for Urban Settlements:
1.
Statutory Towns: All places with a municipality, municipal corporation, cantonment board, or notified town area committee. (Statement a is correct)
2.
Census Towns: Places satisfying all three conditions simultaneously:
•
Minimum population of 5,000. (Statement b is correct)
•
At least 75% of male working population engaged in non-agricultural pursuits. (Statement c states '50%', which is incorrect; the official criterion is 75%).
•
Population density of at least 400 persons per sq. km. (Statement d is correct)
•
Therefore, statements a, b, and d are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Tripartite definition of a Census Town: 1) Population $\ge$ 5,000; 2) Male non-agricultural workforce $\ge$ 75%; 3) Population density $\ge$ 400 persons/sq. km.