1915 मध्ये दक्षिण आफ्रिकेहून परत आल्यावर ‘गांधी म्हणजे स्थानिक प्रश्न हाती घेऊन त्याबद्दल ठोस पाऊले उचलणार' अशी त्यांची ख्याती पसरली होती. पुढीलपैकी कोणते प्रश्न त्यांनी यशस्वीपणे हाताळले? अ) फक्त चंपारण निळीच्या शेतकऱ्यांचे प्रश्न ब) फक्त अहमदाबाद मधील कापड गिरण्यांच्या कामगारांचे प्रश्न. क) फक्त बार्डोली शेतकऱ्यांचे प्रश्न पर्यायी उत्तरे:
EN
After returning from South Africa in 1915, Gandhiji earned the reputation of someone who takes up local issues and takes concrete steps. Which of the following issues did he handle successfully?
a) The issues of indigo farmers of Champaran
b) The issues of textile mill workers in Ahmedabad
c) The issues of farmers of Bardoli
Alternative answers:
योग्य उत्तर: (1) अ आणि ब
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
गांधीजींनी हाताळलेले प्रारंभीचे स्थानिक लढे (1917–1918):
•
1915 मध्ये भारतात परतल्यानंतर गांधीजींनी राष्ट्रीय राजकारणात प्रवेश करण्यापूर्वी तीन स्थानिक समस्या यशस्वीपणे सोडवून आपल्या सत्याग्रह तंत्राची ताकद सिद्ध केली:
•
अ) चंपारण्य नीळ शेतकऱ्यांचा लढा (1917): बिहारमधील चंपारण्य जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांवर युरोपियन मळेवाल्यांनी लादलेली 'तिनकठिया पद्धत' गांधीजींनी यशस्वीपणे मोडून काढली. चौकशी समिती नेमून 25% बेकायदेशीर वसुली परत मिळवून दिली.
•
ब) अहमदाबाद कापड गिरणी कामगारांचा संप (1918): कामगारांच्या 35% वेतनवाढीच्या मागणीसाठी गांधीजींनी उपोषण केले आणि गिरणी मालकांना लवादाचा निर्णय मानण्यास भाग पाडून कामगारांना न्याय मिळवून दिला.
•
क) बार्डोली शेतकऱ्यांचा प्रश्न (1928):
•
बार्डोली सत्याग्रहाचे (1928) संपूर्ण नियोजन आणि थेट नेतृत्व सरदार वल्लभभाई पटेल यांनी केले होते, गांधीजींनी नाही!
•
बार्डोलीतील शेतकऱ्यांनी वल्लभभाईंच्या कणखर नेतृत्वामुळेच त्यांना 'सरदार' ही उपाधी दिली. (गांधीजींनी केवळ या आंदोलनाला नैतिक पाठिंबा दिला होता).
•
त्यामुळे गांधीजींनी यशस्वीपणे हाताळलेले प्रश्न अ आणि ब हेच आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
गांधीजींचे तीन स्थानिक लढे:
1.
चंपारण्य (1917): नीळ शेतकरी (पहिली सविनय कायदेभंग).
2.
अहमदाबाद (1918): गिरणी कामगार (पहिले उपोषण).
3.
खेडा (1918): शेतकरी साराबंदी (पहिला असहकार).
•
बार्डोली सत्याग्रह (1928): सरदार वल्लभभाई पटेल (जमीन महसुलात 22% वाढीविरोधात लढा; मॅक्सवेल-ब्रूमफिल्ड समितीने वाढ 6.03% वर आणली).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: (1) a and b
Detailed Explanation:
•
Early Local Satyagrahas Led by Mahatma Gandhi (1917–1918):
•
Following his return to India in 1915, Mahatma Gandhi established his reputation as a pragmatic grassroots mass leader by resolving two iconic localized disputes:
•
a) Champaran Indigo Peasant Struggle (1917): Gandhi dismantled the century-old exploitative *Tinkathia* system in Bihar, compelling the government to abolish compulsory indigo cultivation and refund 25% of the illegal exactions.
•
b) Ahmedabad Textile Mill Strike (1918): Gandhi went on a hunger strike on behalf of the industrial workers, securing the complete 35% wage enhancement from the mill owners.
•
c) Bardoli Satyagraha (1928):
•
The epic no-tax campaign of Bardoli (1928) in Gujarat was organized and commanded from start to finish by Sardar Vallabhbhai Patel, NOT directly by Mahatma Gandhi.
•
It was during the triumphant conclusion of the Bardoli struggle that the peasant women of Bardoli conferred the title 'Sardar' upon Vallabhbhai Patel. Gandhi provided moral backing from the sidelines.
•
Therefore, the issues directly and successfully handled by Gandhi were a and b.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Trio of Gandhi's Early Campaigns:
1.
Champaran (1917): Indigo ryots.
2.
Ahmedabad (1918): Mill workers.
3.
Kheda (1918): Peasant revenue relief.
•
Bardoli (1928): Led by Sardar Vallabhbhai Patel against a 22% revenue hike, reduced to 6.03% following the Broomfield-Maxwell Commission enquiry.