अचूक उत्तर: पर्याय (3) फक्त क आणि ड बरोबर आहेत
सविस्तर विश्लेषण:
संविधानाच्या कलम 19(1)(a) अन्वये भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य दिले आहे, परंतु त्यावर कलम 19(2) अन्वये वाजवी बंधने आहेत:
•
शासनावर टीका करणे (अ) आणि स्वतःच्या भावना व्यक्त करणे (ब): लोकशाहीत सरकारवर शांततापूर्ण व कायदेशीर मार्गाने टीका करण्याचा आणि भावना व्यक्त करण्याचा पूर्ण अधिकार नागरिकांना आहे; हा स्वातंत्र्याचा गाभा आहे (केदारनाथ सिंह खटला, 1962).
•
दुसऱ्यांची बदनामी करणे (क): कलम 19(2) अन्वये 'बदनामी' (Defamation) हा बंधनाचा स्पष्ट आधार आहे, त्यामुळे बदनामी करण्यासाठी या स्वातंत्र्याचा वापर करता येत नाही.
•
सरकार विरुद्ध बंड करण्यास लोकांना प्रवृत्त करणे (ड): कलम 19(2) अंतर्गत 'गुन्ह्यास चिथावणी देणे' (Incitement to an offence) किंवा 'सार्वजनिक सुव्यवस्था व देशाची सुरक्षितता बिघडवणे' यावर बंदी आहे.
त्यामुळे क आणि ड या कारणांसाठी अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा वापर करता येत नाही.
📌 MPSC परीक्षा टीप: केदारनाथ सिंह खटल्यानुसार (1962) शासनाच्या धोरणांवर कितीही तीव्र टीका करणे हा कलम 19(1)(a) चा भाग आहे; परंतु हिंसाचारास चिथावणी देणे किंवा बदनामी करणे कलम 19(2) नुसार प्रतिबंधित आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only c and d are correct
Detailed Analysis:
Under Article 19(1)(a) read with Article 19(2):
•
Criticizing the government (a) and expressing feelings (b) are legitimate and protected exercises of free speech in a vibrant democracy (*Kedar Nath Singh v. State of Bihar, 1962*).
•
Defaming others (c): Expressly barred as 'Defamation' is one of the 8 constitutionally permissible grounds of restriction under Article 19(2).
•
Inciting people to rebel/violence against the government (d): Prohibited under 'incitement to an offence', 'public order', and 'security of the State' in Article 19(2).
Hence, freedom of speech cannot be exercised for reasons c and d.
📌 MPSC Exam Tip: Peaceful criticism of the government is protected under Article 19(1)(a), but defamation and incitement to rebellion/offences are unconstitutional under Article 19(2).
