🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2018 MEDIUM

कथन (A) : संविधानानुसार मुख्यमंत्री राज्यपालाच्या इच्छेपर्यंत पदावर राहतो. कारण (R) : मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती राज्यापालाद्वारे होते.

EN Assertion (A): According to the Constitution, the Chief Minister holds office during the pleasure of the Governor. Reason (R): The Chief Minister is appointed by the Governor.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

A आणि R दोन्हीही बरोबर आहेत व R हे A चे खरे स्पष्टीकरण आहेत.

Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

A आणि R दोन्ही बरोबर आहेत परंतु R हे A चे खरे स्पष्टीकरण नाही.

Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.

A बरोबर आहे परंतु R चूक आहे.

A is true but R is false.

A चूक आहे परंतु R बरोबर आहे.

A is false but R is true.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर पर्याय १ (A आणि R दोन्हीही बरोबर आहेत व R हे A चे खरे स्पष्टीकरण आहे) आहे.

• कथन (A) आणि कारण (R) चे विश्लेषण:

• कथन (A) बरोबर आहे: भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १६४(१) नुसार, मुख्यमंत्री आणि इतर मंत्री हे राज्यपालांच्या इच्छेपर्यंत / मर्जीपर्यंत (during the pleasure of the Governor) पदावर राहतात.

• कारण (R) बरोबर आहे: राज्यघटनेच्या कलम १६४(१) नुसार मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती राज्यपालांद्वारे केली जाते ("The Chief Minister shall be appointed by the Governor").

• स्पष्टीकरण: संविधानात ज्या प्राधिकाऱ्याला नियुक्तीचा अधिकार असतो, त्याच प्राधिकाऱ्याच्या मर्जीपर्यंत ते पद अस्तित्वात असते. राज्यपाल हे मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती करणारे सक्षम प्राधिकारी असल्याने, मुख्यमंत्री हे राज्यपालांच्या मर्जीपर्यंत पदावर राहतात. त्यामुळे R हे A चे योग्य आणि खरे स्पष्टीकरण आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

'मर्जीचे तत्त्व' (Doctrine of Pleasure) हे निरंकुश नाही. जोपर्यंत मुख्यमंत्र्यांना विधानसभेत बहुमत आहे, तोपर्यंत राज्यपाल त्यांना स्वेच्छेने पदावरून हटवू शकत नाहीत (एस. आर. बोम्मई निकाल). बहुमत गमावल्यास राज्यपाल मुख्यमंत्र्यांना बडतर्फ करू शकतात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

The correct answer is Option 1 (Both A and R are true and R is the correct explanation of A).

• Analysis of Assertion and Reason:

• Assertion (A) is true: Under Article 164(1) of the Constitution, the Chief Minister and Ministers hold office during the pleasure of the Governor.

• Reason (R) is true: Under Article 164(1), the Chief Minister is formally appointed by the Governor.

• Explanation: In constitutional jurisprudence, executive offices that are filled by appointment by the Governor are held during the Governor's pleasure (incorporating the Doctrine of Pleasure). The power of appointment implies the formal constitutional power of holding office at pleasure. Thus, R is the correct constitutional explanation of A.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The Governor's pleasure under Article 164(1) is not arbitrary; as long as the Chief Minister commands the majority confidence of the Legislative Assembly, the Governor cannot dismiss the Ministry.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) A आणि R दोन्हीही बरोबर आहेत व R हे A चे खरे स्पष्टीकरण आहेत. (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय **१ (A आणि R दोन्हीही बरोबर आहेत व R हे A चे खरे स्पष्टीकरण आहे)** आहे.

⚠️ पर्याय (2) A आणि R दोन्ही बरोबर आहेत परंतु R हे A चे खरे स्पष्टीकरण नाही. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) A बरोबर आहे परंतु R चूक आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) A चूक आहे परंतु R बरोबर आहे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मुख्यमंत्री व राज्य मंत्रिमंडळ' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मुख्यमंत्री व राज्य मंत्रिमंडळ

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मुख्यमंत्री व राज्य मंत्रिमंडळ' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'मुख्यमंत्री व राज्य मंत्रिमंडळ' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'मुख्यमंत्री व राज्य मंत्रिमंडळ' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'A आणि R दोन्हीही बरोबर आहेत व R हे A चे खरे स्पष्टीकरण आहेत.' हे असून ते 'मुख्यमंत्री व राज्य मंत्रिमंडळ' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मुख्यमंत्री व राज्य मंत्रिमंडळ' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन