🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Group C Mains 2025 MEDIUM

भारतीय संविधानाचे "संघराज्यीय स्वरूप" कोणत्या वैशिष्ट्यांद्वारे सिद्ध होते ?

EN By which of the following features is the "Federal character" of the Indian Constitution established?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

संविधानाचे श्रेष्ठत्व

Supremacy of the Constitution

अधिकारांचे विभाजन

Division of powers

स्वतंत्र न्यायपालिका

Independent Judiciary

वरीलपैकी सर्व

All of the above

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ४ (वरीलपैकी सर्व)

स्पष्टीकरण:

• राज्यशास्त्रानुसार कोणत्याही संविधानाचे 'संघराज्यीय स्वरूप' (Federal Character) सिद्ध करण्यासाठी पुढील मूलभूत निकष आवश्यक असतात:

१. संविधानाचे श्रेष्ठत्व (Supremacy of the Constitution): संविधानाचा दर्जा सर्वोच्च असून केंद्र किंवा राज्ये संविधानाच्या अधिकारांच्या पलीकडे जाऊ शकत नाहीत.

२. अधिकारांचे विभाजन (Division of Powers): ७ व्या अनुसूचीतील तीन सूचींद्वारे केंद्र आणि राज्यांमध्ये कायदेविषयक व प्रशासकीय अधिकारांचे स्पष्ट विभाजन असते.

३. स्वतंत्र न्यायपालिका (Independent Judiciary): केंद्र-राज्य विवादांचे निष्पक्ष निराकरण करण्यासाठी आणि संविधानाचे संरक्षण करण्यासाठी न्यायव्यवस्था स्वतंत्र असते.

४. लिखित व परिदृढ संविधान आणि द्विगृही कायदेमंडळ.

• त्यामुळे हे तिन्ही घटक भारतीय संविधानाचे संघराज्यीय स्वरूप सिद्ध करतात.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

संघराज्याची प्रमुख लक्षणे: संविधानाचे श्रेष्ठत्व, अधिकारांचे विभाजन, स्वतंत्र न्यायपालिका, लिखित संविधान आणि द्विगृही संसद.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (All of the above)

Explanation:

• The Federal Character of the Indian Constitution is conclusively established through the classic criteria of federalism:

1. Supremacy of the Constitution: The Constitution is the supreme law of the land binding upon both Union and States.

2. Division of Powers: Clear demarcation of jurisdictions between Centre and States via the Seventh Schedule.

3. Independent Judiciary: An autonomous judiciary headed by the Supreme Court to adjudicate federal disputes and preserve constitutional limits.

• Hence, all the listed features collectively establish its federal character.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Triad of federalism: Supremacy of the Constitution, Division of Powers, and an Independent Judiciary.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) संविधानाचे श्रेष्ठत्व (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) अधिकारांचे विभाजन (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) स्वतंत्र न्यायपालिका (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) वरीलपैकी सर्व (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** पर्याय ४ (वरीलपैकी सर्व)

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'संविधानाचा अर्थ, स्वरूप व महत्त्व' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book १. संविधानाचा अर्थ, स्वरूप व महत्त्व By OM

भारतीय संविधान हा भारताचा सर्वोच्च कायदा आहे. राज्यव्यवस्था म्हणजे देशाचा राज्यकारभार चालवणारी शासनसंस्था व तिची विविध अंगे (कायदेमंडळ, कार्यकारी मंडळ व न्यायमंडळ) यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास होय. MPSC परीक्षेत या घटकावर पायाभूत संकल्पना विचारल्या जातात.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	संविधान हा देशाचा सर्वोच्च कायदा असून देशातील इतर सर्व कायदे संविधानाला सुसंगत असावे लागतात.
2	भारताने सांसदीय शासन प्रणाली (Parliamentary System) ब्रिटनच्या राज्यघटनेवरून स्वीकारली आहे.
3	संविधानात ३ मुख्य अंगे आहेत: १) कायदेमंडळ (संसद/विधानमंडळ), २) कार्यकारी मंडळ (राष्ट्रपती, पंतप्रधान, मंत्री), ३) स्वतंत्र न्यायमंडळ (सर्वोच्च व उच्च न्यायालये).
4	डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना 'भारतीय संविधानाचे शिल्पकार' (Father of the Indian Constitution) मानले जाते.
5	२६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी संविधान स्वीकृत झाले (संविधान दिन) आणि २६ जानेवारी १९५० पासून पूर्णतः अमलात आले.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'संविधानाचा अर्थ, स्वरूप व महत्त्व' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'वरीलपैकी सर्व' हे असून ते 'संविधानाचा अर्थ, स्वरूप व महत्त्व' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'संविधानाचा अर्थ, स्वरूप व महत्त्व' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

भारतीय संविधानाचे "संघराज्यीय स्वरूप" कोणत्या वैशिष्ट्यांद्वारे सिद्ध होते ?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन