आर्थिक सिद्धांतांनुसार खालील घटकांचा विचार करा: (A) उच्च भाववाढ / महागाई (Inflation) (B) पायाभूत सुविधा व सामाजिक क्षेत्रातील शासकीय खर्चात वाढ (Public Expenditure) (C) उत्पादक गुंतवणुकीसाठी तुटीचा अर्थभरणा (Deficit Financing) (D) उच्च कौटुंबिक बचत आणि भांडवल निर्मिती (High Savings and Capital Formation) वरीलपैकी कोणते घटक दारिद्र्यात वाढ होण्यासाठी कारणीभूत ठरत नाहीत?
EN
Consider the following economic factors:
(A) High Inflation
(B) Increase in Government public expenditure on infrastructure & social welfare
(C) Productive Deficit Financing
(D) High domestic savings and capital formation
Which of the above factors are NOT responsible for increasing poverty?
योग्य उत्तर फक्त (B), (C) आणि (D) (पर्याय २) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
दारिद्र्यात वाढ होण्यास कारणीभूत घटक:
•
भाववाढ / चलनवाढ (Inflation - A): महागाईमुळे पैशाची क्रयशक्ती घटते. गरीबांच्या उत्पन्नाचा बहुतांश भाग अन्नावर खर्च होत असल्याने जीवनावश्यक वस्तूंच्या भाववाढीमुळे सीमांत लोक दारिद्र्यरेषेखाली ढकलले जातात. त्यामुळे भाववाढ ही थेट दारिद्र्य वाढवणारा प्रमुख घटक आहे.
2.
दारिद्र्यात वाढ न करणारे (उलट दारिद्र्य कमी करण्यास मदत करणारे) घटक:
•
शासकीय खर्चातील वाढ (B): रस्ते, सिंचन, आरोग्य, शिक्षण व रोजगार योजनांवर शासनाने केलेला खर्च ग्रामीण रोजगार निर्माण करतो व दारिद्र्य कमी करतो.
•
तुटीचा अर्थभरणा (C): विकसनशील देशात भांडवली विकासासाठी आणि रोजगार निर्मितीसाठी नियंत्रित तुटीचा अर्थभरणा उत्पादन वाढवतो आणि दारिद्र्य निर्मूलनास सहाय्य करतो.
•
उच्च बचती व भांडवल निर्मिती (D): उच्च बचतीमुळे देशात मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक होते, नवीन कारखाने व उद्योग सुरू होतात, रोजगाराच्या संधी निर्माण होऊन दारिद्र्य घटते.
•
म्हणून (B), (C) आणि (D) हे घटक दारिद्र्य वाढीसाठी कारणीभूत ठरत नाहीत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
प्रश्न वाचताना 'कारणीभूत नाहीत' (NOT responsible) या शब्दाकडे बारकाईने लक्ष द्या. भांडवल निर्मिती (Capital Formation) आणि पायाभूत विकास हा नेहमी दारिद्र्य निवारक असतो, तर अनियंत्रित महागाई ही गरीबांवर लादलेला अदृश्य कर मानली जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Only (B), (C) and (D) (Option 2).
Detailed Analysis:
1.
Factor that increases poverty:
•
Inflation (A): High inflation directly erodes real purchasing power. Because low-income households spend the vast majority of their earnings on food and basic necessities, rapid price rises push vulnerable populations below the poverty line. Thus, inflation is a prime driver of poverty.
2.
Factors that do NOT increase poverty (rather mitigate it):
•
Public Expenditure (B): Government spending on physical infrastructure, healthcare, education, and social safety nets creates rural employment and alleviates poverty.
•
Deficit Financing (C): When channelled into productive public capital formation, deficit financing stimulates aggregate demand, economic growth, and employment generation.
•
High Savings and Capital Formation (D): Fundamental prerequisites for economic takeoff, industrialization, and sustainable job creation.
•
Hence, factors (B), (C), and (D) reduce poverty rather than causing it.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Carefully parse negative stems ('NOT responsible for increasing'). Capital accumulation and developmental state expenditures alleviate poverty, whereas unbridled inflation operates as a regressive tax on the poor.