खालील विधाने विचारात घ्या : अ) राज्यघटनेच्या अनुच्छेद – 342 नुसार अँग्लो-इंडियन कोण आहेत याची व्याख्या दिलेली आहे. ब) अँग्लो-इंडियन जमातीसाठी लोकसभा आणि राज्य विधानसभांमध्ये असलेले आरक्षण 103 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाद्वारे थांबविण्यात आले आहे. क) अनु. जाती आणि अनु. जमातीसाठी असलेले जागांचे आरक्षण हे अनुच्छेद -334 मध्ये उल्लेख केलेला कालावधी समाप्त झाल्यावर थांबविण्यात येईल. ड) महिलांसाठी स्थानिक स्व-शासनात असलेले जागांचे आरक्षण हे अनुच्छेद – 334 मध्ये उल्लेख केलेला कालावधी समाप्त झाल्यावर थांबविण्यात येईल. वरीलपैकी कोणते विधान/ने योग्य आहे/त ?
EN
Consider the following statements:
a) Article 342 of the Constitution provides the definition of who an Anglo-Indian is.
b) The reservation for the Anglo-Indian community in the Lok Sabha and State Legislative Assemblies was ceased by the 103rd Constitutional Amendment Act.
c) Reservation of seats for Scheduled Castes and Scheduled Tribes shall cease to have effect on the expiration of the period specified in Article 334.
d) Reservation of seats for women in local self-government shall cease to have effect on the expiration of the period specified in Article 334.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
अचूक उत्तर: पर्याय (4) फक्त क
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (अ) चुकीचे आहे: 'अँग्लो-इंडियन' ची व्याख्या संविधानाच्या कलम 366(2) मध्ये दिलेली आहे, कलम 342 मध्ये नाही (कलम 342 हे अनुसूचित जमातींशी संबंधित आहे).
•
विधान (ब) चुकीचे आहे: अँग्लो-इंडियन समाजाचे लोकसभा व विधानसभेतील आरक्षण 104 व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 2019 द्वारे थांबविण्यात आले (103 वी दुरुस्ती EWS आरक्षणासाठी होती).
•
विधान (क) बरोबर आहे: संविधानाच्या कलम 334 मध्ये नमूद कालावधी संपल्यावर अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) यांच्यासाठी असलेले जागांचे आरक्षण संपुष्टात येईल अशी तरतूद आहे (दर 10 वर्षांनी घटनादुरुस्ती करून हा कालावधी वाढवला जातो; 104 व्या दुरुस्तीने तो 2030 पर्यंत वाढवला आहे).
•
विधान (ड) चुकीचे आहे: स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील महिलांचे 33% (महाराष्ट्रात 50%) आरक्षण हे कलम 243D आणि 243T अन्वये कायमस्वरूपी आहे; त्याचा कलम 334 मधील कालावधीशी कोणताही संबंध नाही.
•
त्यामुळे केवळ विधान 'क' योग्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
कलम 366(2): अँग्लो-इंडियन ची व्याख्या
•
104 वी घटनादुरुस्ती (2019): अँग्लो-इंडियन आरक्षण समाप्त, SC/ST आरक्षण 2030 पर्यंत वाढवले (कलम 334).
•
महिलांचे स्थानिक आरक्षण: कलम 243D व 243T (कायमस्वरूपी).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Only c
Detailed Analysis:
•
Statement (a) is incorrect: The term 'Anglo-Indian' is defined under Article 366(2), not Article 342 (Article 342 deals with Scheduled Tribes).
•
Statement (b) is incorrect: The nomination of Anglo-Indians was discontinued by the 104th Constitutional Amendment Act, 2019 (the 103rd Amendment introduced 10% EWS reservation).
•
Statement (c) is correct: Under Article 334, reservation of seats for Scheduled Castes and Scheduled Tribes in the Lok Sabha and State Legislative Assemblies is subject to a sunset clause, lapsing upon expiration of the specified period unless extended by constitutional amendment (extended up to 2030 by the 104th Amendment).
•
Statement (d) is incorrect: Reservation for women in local self-governments (Panchayats and Municipalities) is governed by Articles 243D and 243T and is permanent, completely independent of Article 334.
•
Hence, only statement (c) is correct.
MPSC Exam Tip
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Article 334 governs the sunset clause for SC/ST reservations in legislative bodies (extended to 2030 by 104th Amendment). Local bodies women's reservation is permanent under Articles 243D/243T.