🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2023 MEDIUM

खालील विधाने विचारात घ्या : अ. मूलतः नागरी सेवेचे करारबद्ध नागरी सेवा (उच्च नागरी सेवा) आणि अकरारबद्ध (कनिष्ठ नागरी सेवा) असे वर्गीकरण केले गेले. ब. भारतीय करारबद्ध सेवा ही भारतीय नागरी सेवा (ICS) म्हणून नावारूपास आली. क. अॅकिसन आयोगाने आपल्या अहवालात अशी शिफारस केली होती की, करारबद्ध आणि तसे नसलेले अशी नागरी सेवांची द्विस्तरीय पद्धत बंद करून त्याच्या जागी साम्राज्यिक, प्रांतिक आणि दुय्यम नागरी सेवा अशी त्रिस्तरीय पद्धत सुरू केली जावी.

EN Consider the following statements: a. Originally, the civil service was classified into Covenanted Civil Service (Higher Civil Service) and Uncovenanted Civil Service (Junior Civil Service). b. The Indian Covenanted Service came to be known as the Indian Civil Service (ICS). c. The Aitchison Commission in its report recommended abolishing the two-tier system of covenanted and uncovenanted services and replacing it with a three-tier system: Imperial, Provincial, and Subordinate Civil Services. Choose the correct option:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

विधान 'अ' बरोबर, 'ब' आणि 'क' चूकीची

Statement 'a' is correct, 'b' and 'c' are incorrect

विधान 'ब' बरोबर, 'अ' आणि 'क' चूकीची

Statement 'b' is correct, 'a' and 'c' are incorrect

विधान 'क' बरोबर, 'अ' आणि 'ब' चूकीची

Statement 'c' is correct, 'a' and 'b' are incorrect

सर्व विधाने बरोबर

All statements are correct

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (४) सर्व विधाने बरोबर

ब्रिटिश भारतातील नागरी सेवेच्या उत्क्रांतीबाबत विचारण्यात आलेली सर्व विधाने (अ, ब आणि क) तंतोतंत सत्य आहेत.

सविस्तर विश्लेषण:

• विधान 'अ' बरोबर: ईस्ट इंडिया कंपनीच्या काळात नागरी सेवेचे विभाजन 'करारबद्ध' (Covenanted - वरिष्ठ पदांसाठी कंपनीशी करार केलेले अधिकारी) आणि 'अकरारबद्ध' (Uncovenanted - कनिष्ठ स्थानिक प्रशासकीय पदे) अशा दोन वर्गांत केले गेले होते.

• विधान 'ब' बरोबर: करारबद्ध नागरी सेवेचे (Covenanted Civil Service) पुढे ब्रिटिश राजवटीत 'इंडियन सिव्हिल सर्व्हिस' (ICS) असे नामकरण झाले.

• विधान 'क' बरोबर: १८८६ च्या अॅचिसन आयोगाने (Aitchison Commission) करारबद्ध व अकरारबद्ध ही जुनी द्विस्तरीय पद्धत रद्द करून नागरी सेवेची त्रिस्तरीय रचना सुचवली:

१) इम्पीरिअल सिव्हिल सर्व्हिस (Imperial Civil Service)

२) प्रांतिक नागरी सेवा (Provincial Civil Service)

३) दुय्यम नागरी सेवा (Subordinate Civil Service).

• म्हणून सर्व विधाने बरोबर आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: ब्रिटिश काळातील प्रमुख नागरी सेवा आयोग:

• मॅकॉले समिती (१८५४): खुल्या स्पर्धा परीक्षेची शिफारस.

• अॅचिसन आयोग (१८८६): त्रिस्तरीय रचना (इम्पीरिअल, प्रांतिक, दुय्यम) आणि परीक्षेचे वय २३ वर्षे करण्याची शिफारस.

• इस्लिंग्टन आयोग (१९१२): सेवेचे २५% भारतीयीकरण करण्याची शिफारस.

• ली आयोग (१९२३): लोकसेवा आयोगाची (Public Service Commission) तात्काळ स्थापना करण्याची शिफारस.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) All statements are correct

Regarding the historical evolution of civil services in British India, all statements (a, b, and c) are factually correct.

Detailed Analysis:

• Statement a is correct: The East India Company initially structured civil servants into the 'Covenanted Civil Service' (holding elite posts under formal covenants with the Court of Directors) and the 'Uncovenanted Civil Service' (filling lower sub-cadre vacancies).

• Statement b is correct: The Covenanted Civil Service evolved into the prestigious Indian Civil Service (ICS).

• Statement c is correct: The Public Service Commission of 1886, chaired by Sir Charles Aitchison, recommended dropping the archaic terms 'covenanted' and 'uncovenanted' and creating a tripartite classification: Imperial Civil Service, Provincial Civil Service, and Subordinate Civil Service.

• Hence, Option (4) All statements are correct is the right choice.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Key British Commissions on Civil Services:

• Macaulay Committee (1854): Introduction of open competitive exams.

• Aitchison Commission (1886): Three-tier classification (Imperial, Provincial, Subordinate).

• Lee Commission (1923): Recommended establishment of the Public Service Commission (set up in 1926).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) विधान 'अ' बरोबर, 'ब' आणि 'क' चूकीची (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) विधान 'ब' बरोबर, 'अ' आणि 'क' चूकीची (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) विधान 'क' बरोबर, 'अ' आणि 'ब' चूकीची (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) सर्व विधाने बरोबर (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (४) सर्व विधाने बरोबर**[/gold]

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'सर्व विधाने बरोबर' हे असून ते 'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन