योग्य उत्तर: पर्याय (3) दोन्हीही विधाने बरोबर आहेत.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
1.
विधान अ बरोबर आहे: जून १९४८ मध्ये नियुक्त करण्यात आलेल्या एस. के. धर आयोगाने डिसेंबर १९४८ मध्ये आपला अहवाल दिला, ज्यामध्ये त्यांनी भाषा हा राज्यांच्या पुनर्रचनेचा मुख्य आधार मानण्यास स्पष्ट नकार दिला आणि प्रशासकीय सोय, भौगोलिक सलगता आणि वित्तीय स्वावलंबन या निकषांची शिफारस केली.
2.
विधान ब बरोबर आहे: धर आयोगाच्या अहवालानंतर असंतोष निर्माण झाल्याने काँग्रेसने डिसेंबर १९४८ मध्ये जे. व्ही. पी. (JVP) समिती (जवाहरलाल नेहरू, वल्लभभाई पटेल, पट्टाभी सीतारामय्या) नेमली. या समितीने एप्रिल १९४९ च्या अहवालात सुरुवातीला भाषिक राज्यांची मागणी लांबणीवर टाकण्याची शिफारस केली असली, तरी लोकभावना तीव्र असल्यास आणि दोन्ही बाजूंमध्ये सहमती असल्यास भाषा हा घटक अपवादात्मक स्थितीत विचारात घेण्यास मान्यता दिली होती (विशेषतः आंध्र राज्याबाबत).
त्यामुळे आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार दोन्ही विधाने बरोबर मानली गेली आहेत.
JVP समितीने आपल्या अहवालात नमूद केले होते की, “आंध्रच्या भाषिक राज्याची मागणी जर तिथल्या जनतेची तीव्र इच्छा असेल आणि वादग्रस्त सीमांचा प्रश्न बाजूला ठेवला, तर स्वीकारता येऊ शकते.” याच आधारावर पुढे १ ऑक्टोबर १९५३ रोजी पहिले भाषिक राज्य 'आंध्र राज्य' निर्माण झाले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Both statements are correct.
Detailed Explanation:
1.
Statement a is correct: The S.K. Dhar Commission (appointed in June 1948) submitted its report in December 1948 explicitly rejecting language as the primary criterion for state reorganisation, recommending administrative convenience, financial viability, and geographical contiguity instead.
2.
Statement b is correct: The JVP Committee (Jawaharlal Nehru, Vallabhbhai Patel, Pattabhi Sitaramayya, appointed in December 1948) formally deferred widespread linguistic reorganization, but conditionally conceded language as a factor where public demand was overwhelming and agreed upon without mutual conflict (as demonstrated in their conditional nod for an Andhra state).
Per the official MPSC key, both statements are considered correct.
The JVP report opened the door for linguistic states by stating that if public sentiment was insistent and overwhelming, language could be considered, leading directly to the creation of Andhra State in 1953.
