बालकांमधील कुपोषण आणि पोषणद्रव्यांच्या अभावामुळे होणाऱ्या रोगांविषयी खालील विधाने विचारात घ्या: विधान (A): क्वाशिओरकोर (Kwashiorkor / सुजवटी) हा विकार बालकांच्या आहारात पुरेशा कॅलरी असूनही केवळ 'प्रथिनांच्या' गंभीर अभावामुळे होतो. विधान (B): मलबद्धता/सुकटी (Marasmus) हा विकार बालकांच्या आहारात केवळ 'मेदाच्या' (Fats) कमतरतेमुळे होतो. वरील विधानांपैकी योग्य पर्याय कोणता?
EN
Consider the following statements regarding childhood malnutrition and deficiency disorders:
Statement (A): Kwashiorkor is a clinical deficiency disorder caused strictly by severe deficiency of dietary 'proteins' despite adequate caloric intake.
Statement (B): Marasmus is a deficiency disorder caused solely by a lack of dietary 'fats'.
Which of the options correctly evaluates the above statements?
✅ योग्य उत्तर पर्याय (१) आहे.
🔹 संकल्पनात्मक स्पष्टीकरण:
•
बालकांमधील कुपोषणाचे (Protein-Energy Malnutrition - PEM) दोन मुख्य प्रकार आहेत:
१.
क्वाशिओरकोर (Kwashiorkor / सुजवटी) [विधान A बरोबर]: हा प्रामुख्याने केवळ प्रथिनांच्या अभावामुळे (Protein deficiency) होतो, जरी आहारात कर्बोदके/कॅलरी पुरेशा प्रमाणात असल्या तरीही. यामध्ये मुलांच्या पायांवर, चेहऱ्यावर सूज (Edema) येते, पोट फुगते (Pot-belly) आणि त्वचा खवलेयुक्त बनते.
२.
मॅरास्मस (Marasmus / सुकटी) [विधान B चूक]: हा केवळ मेदाच्या अभावामुळे होत नाही, तर तो प्रथिने आणि एकूण उष्मांक (कॅलरी) या दोन्हींच्या तीव्र कमतरतेमुळे (Deficiency of both protein and calories) होतो. यामुळे मुलांचे स्नायू पूर्णपणे झिजतात, शरीराची चरबी नष्ट होते आणि मूल हाडांचा सापळा दिसते (सुकटी/सुरकुतलेली त्वचा).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
१ ते ५ वर्षे वयोगटातील बालकांमध्ये आईचे दूध अचानक बंद करून निकृष्ट अन्न दिल्यास क्वाशिओरकोर होतो, तर १ वर्षाखालील नवजात बालकांमध्ये आईचे दूध लवकर बंद झाल्यास मॅरास्मस होतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
✅ Correct Answer: Option (1)
🔹 Conceptual Explanation:
•
Severe Protein-Energy Malnutrition (PEM) manifests in two classical forms:
1.
Kwashiorkor [Statement A is TRUE]: Results from an isolated, severe deficiency of dietary protein despite relatively adequate caloric/carbohydrate intake. Hallmarks include generalized edema (due to hypoalbuminemia), abdominal distension ('pot belly'), fatty liver, and cutaneous depigmentation.
2.
Marasmus [Statement B is FALSE]: It is caused by an overall dietary starvation involving simultaneous severe deficiency of both proteins and total calories, not simply fats alone. Hallmarks include extreme tissue and muscle wasting, complete loss of subcutaneous fat, and an 'old man' wrinkled facial appearance without edema.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Kwashiorkor commonly affects toddlers (1–5 years) displaced from breast milk upon the birth of a younger sibling, whereas Marasmus typically strikes infants under 1 year of age when breastfeeding is prematurely discontinued.