🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2013 MEDIUM

पुढील विधानांचा विचार करा.

EN Consider the following statements regarding poverty and unemployment: 1. Heavy indebtedness is a cause of unemployment. 2. Heavy indebtedness is a consequence of unemployment. 3. Unequal distribution of resources is not a strong cause of unequal income. 4. Failure on both fronts of economic growth and population control has perpetuated the vicious cycle of poverty. Which of the above statement is INCORRECT?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

अधिक कर्जबाजारीपणा हे बेकारीचे कारण आहे.

Heavy indebtedness is a cause of unemployment.

अधिक कर्जबाजारीपणा हा बेकारीचा परिणाम आहे.

Heavy indebtedness is a consequence of unemployment.

असमान साधनसंपत्ती हे असमान उत्पन्नाचे प्रबळ कारण नाही.

Unequal distribution of resources is not a strong cause of unequal income.

आर्थिक प्रगती व लोकसंख्या वाढ या दोन्ही बाबतीत अपयशी ठरल्याने गरीबीचे दुष्टचक्र चालू राहिले आहे. वरीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?

Failure on both fronts of economic growth and population control has perpetuated the vicious cycle of poverty.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) अधिक कर्जबाजारीपणा हे बेकारीचे कारण आहे.

दारिद्र्य आणि बेरोजगारीच्या अर्थशास्त्रीय सिद्धांतांनुसार पर्याय (१) अधिक कर्जबाजारीपणा हे बेकारीचे कारण आहे हे चुकीचे विधान आहे, आणि म्हणून ते अचूक उत्तर आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• पर्याय (१) चुकीचे विधान (अचूक उत्तर): अर्थशास्त्रात कर्जबाजारीपणा (Indebtedness) हे बेरोजगारीचे 'मूळ कारण' (Cause) नसून, तो बेरोजगारी आणि अपुऱ्या उत्पन्नाचा 'परिणाम' (Consequence / Effect) आहे. रोजगार किंवा नियमित उत्पन्न नसल्यामुळे लोकांना उपजीविकेसाठी कर्ज काढावे लागते, ज्यामुळे कर्जबाजारीपणा वाढतो. म्हणून 'कर्जबाजारीपणा हे बेकारीचे कारण आहे' हे विधान कार्यकारण संबंधाच्या दृष्टीने चुकीचे आहे.

• पर्याय (२) सत्य विधान: कर्जबाजारीपणा हा नक्कीच बेकारीचा परिणाम आहे.

• पर्याय (४) सत्य विधान: आर्थिक वृद्धीचा कमी दर आणि लोकसंख्येची प्रचंड वाढ यामुळे दारिद्र्याचे दुष्टचक्र (Vicious Circle of Poverty) चालू राहिले आहे.

• म्हणून पर्याय (१) हे चुकीचे विधान आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: दारिद्र्याचे दुष्टचक्र (Vicious Circle of Poverty):

• संकल्पना मांडली: राग्नार नर्क्स (Ragnar Nurkse).

• तत्त्व: "एखादा देश गरीब आहे कारण तो गरीब आहे" (A country is poor because it is poor).

• कमी उत्पन्न -> कमी बचत -> कमी गुंतवणूक -> कमी उत्पादकता -> पुन्हा कमी उत्पन्न.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) Heavy indebtedness is a cause of unemployment.

In the economics of poverty and employment, Option (1) Heavy indebtedness is a cause of unemployment. is the incorrect statement, making it the correct answer.

Detailed Analysis:

• Option (1) is INCORRECT (Correct answer): Indebtedness is an effect or consequence of unemployment, poverty, and income deprivation, not its primary structural cause. People fall into heavy debt because they lack employment and steady income to sustain basic livelihoods. Positing indebtedness as the causal driver of unemployment reverses cause and effect.

• Option (2) is correct: Debt burden is indeed an outcome of joblessness.

• Option (4) is correct: Ragnar Nurkse's vicious cycle of poverty demonstrates how slow growth coupled with population pressure locks economies into persistent deprivation.

• Therefore, Option (1) is the incorrect statement.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Vicious Circle of Poverty:

• Formulated by: Ragnar Nurkse in *Problems of Capital Formation in Underdeveloped Countries*.

• Supply side: Low Income -> Low Savings -> Low Investment -> Capital Deficiency -> Low Productivity -> Low Income.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) अधिक कर्जबाजारीपणा हे बेकारीचे कारण आहे. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) अधिक कर्जबाजारीपणा हे बेकारीचे कारण आहे.**[/gold]

⚠️ पर्याय (2) अधिक कर्जबाजारीपणा हा बेकारीचा परिणाम आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) असमान साधनसंपत्ती हे असमान उत्पन्नाचे प्रबळ कारण नाही. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) आर्थिक प्रगती व लोकसंख्या वाढ या दोन्ही बाबतीत अपयशी ठरल्याने गरीबीचे दुष्टचक्र चालू राहिले आहे. वरीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे? (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था सर्वसमावेशक सराव संच

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था सर्वसमावेशक सराव संच' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अधिक कर्जबाजारीपणा हे बेकारीचे कारण आहे.' हे असून ते 'भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था सर्वसमावेशक सराव संच' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

पुढील विधानांचा विचार करा.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन