भारतीय संविधानाच्या कलम ३६८ मधील घटनादुरुस्ती प्रक्रियेबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) घटनादुरुस्ती विधेयक संसदेच्या कोणत्याही एका सभागृहात (लोकसभा किंवा राज्यसभा) मांडता येते. (ब) घटनादुरुस्ती विधेयक राज्य विधिमंडळामध्ये मांडता येत नाही. (क) घटनादुरुस्ती विधेयक संसदेत मांडण्यासाठी राष्ट्रपतींची पूर्वसंमती आवश्यक असते. (ड) घटनादुरुस्ती विधेयकाबाबत दोन्ही सभागृहांमध्ये मतभेद झाल्यास संयुक्त बैठकीची (Joint Sitting) कोणतीही तरतूद नाही. वरीलपैकी कोणती विधाने 'बरोबर' आहेत?
EN
Consider the following statements regarding the constitutional amendment procedure under Article 368:
(a) A Constitutional Amendment Bill can be initiated in either House of Parliament (Lok Sabha or Rajya Sabha).
(b) A Constitutional Amendment Bill cannot be initiated in State Legislatures.
(c) Prior permission of the President is required to introduce a Constitutional Amendment Bill.
(d) In case of disagreement between the two Houses on an amendment bill, there is no provision for a joint sitting.
Which of the above statements are correct?
योग्य उत्तर पर्याय (२) 'केवळ विधाने (अ), (ब) आणि (ड) बरोबर' आहे.
विश्लेषण:
१.
विधाने (अ) आणि (ब) बरोबर आहेत: घटनादुरुस्तीचा प्रस्ताव केवळ संसदेतच सुरू केला जाऊ शकतो; कोणत्याही राज्य विधिमंडळाला घटनादुरुस्ती विधेयक मांडण्याचा अधिकार नाही.
२.
विधान (क) चुकीचे आहे: घटनादुरुस्ती विधेयक मांडण्यासाठी राष्ट्रपतींच्या 'पूर्वसंमतीची आवश्यकता नसते' (No prior recommendation of the President is required). हे विधेयक मंत्री किंवा खाजगी सदस्य (Private Member) कोणीही मांडू शकतात.
३.
विधान (ड) बरोबर आहे: जर दोन्ही सभागृहांमध्ये घटनादुरुस्ती विधेयकावरून मतभेद झाले, तर ते विधेयक संपुष्टात येते; कलम १०८ मधील 'संयुक्त बैठक' (Joint sitting) घटनादुरुस्ती विधेयकांसाठी लागू होत नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
धनविधेयक (कलम ११०) आणि नवीन राज्य निर्मिती विधेयक (कलम ३) यांसाठी राष्ट्रपतींची पूर्वसंमती लागते; परंतु घटनादुरुस्ती विधेयकासाठी राष्ट्रपतींची पूर्वसंमती लागत नाही.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) 'Only statements (a), (b), and (d) are correct'.
Analysis:
1.
Statements (a) and (b) are correct: An amendment can be initiated only by the introduction of a bill in either House of Parliament, never in a State Legislature.
2.
Statement (c) is incorrect: The bill does NOT require prior permission/recommendation of the President for introduction. It can be introduced by a minister or a private member.
3.
Statement (d) is correct: Each House must pass the amendment bill separately by special majority. In case of disagreement, the bill falls; there is no provision for a joint sitting under Article 108 for constitutional amendment bills.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Money bills (Art 110) and State reorganisation bills (Art 3) require prior presidential recommendation, but Constitutional Amendment Bills (Art 368) do NOT.