🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

भारतीय संविधानातील घटनादुरुस्तीच्या तरतुदींबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) घटनादुरुस्ती प्रक्रियेशी संबंधित असलेल्या संविधानाच्या भाग २० मध्ये केवळ 'कलम ३६८' हे एकच कलम समाविष्ट आहे. (ब) संविधानातील कलम ३६८ च्या मूळ मजकुरामध्ये स्वतः आतापर्यंत ७ वी, २४ वी, ४२ वी आणि १०१ वी इत्यादी घटनादुरुस्त्यांद्वारे महत्त्वपूर्ण सुधारणा करण्यात आल्या आहेत. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त?

EN Consider the following statements regarding the constitutional amendment provisions in the Indian Constitution: (a) Part XX of the Constitution relating to the amendment procedure contains only one single article, Article 368. (b) Article 368 itself has been amended by the 7th, 24th, 42nd, and 101st Constitutional Amendment Acts. Which of the above statements is/are correct?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

केवळ विधान (अ) बरोबर

Only statement (a) is correct

केवळ विधान (ब) बरोबर

Only statement (b) is correct

दोन्ही विधाने (अ) आणि (ब) बरोबर

Both statements (a) and (b) are correct

दोन्ही विधाने चूक

Both statements are incorrect

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (३) 'दोन्ही विधाने (अ) आणि (ब) बरोबर' आहे.

विश्लेषण:

१. विधान (अ) बरोबर आहे: भारतीय संविधानाच्या भाग २० (Part XX) मध्ये केवळ एकच कलम - कलम ३६८ समाविष्ट आहे.

२. विधान (ब) बरोबर आहे: कलम ३६८ मध्ये स्वतः अनेक महत्त्वाच्या घटनादुरुस्त्यांनी बदल घडवून आणले आहेत:

• ७ वी दुरुस्ती (१९५६): भाषावार प्रांतरचनेनंतर राज्यांच्या वर्गवारीतील बदलानुसार दुरुस्ती.

• २४ वी दुरुस्ती (१९७१): शीर्षक बदलले आणि संसदेला मूलभूत हक्कांसह कोणताही भाग दुरुस्त करण्याचा अधिकार असल्याचे स्पष्ट केले; तसेच राष्ट्रपतींची स्वाक्षरी बंधनकारक केली.

• ४२ वी दुरुस्ती (१९७६): कलम ३६८ मध्ये खंड (४) व (५) जोडून घटनादुरुस्तीला न्यायालयात आव्हान देण्यावर बंदी घातली (जी नंतर मिनर्व्हा मिल्स खटल्यात १९८० मध्ये रद्द झाली).

• १०१ वी दुरुस्ती (२०१६): जीएसटी परिषदेसंदर्भात कलम ३६८(२) च्या परंतुकात सुधारणा केली.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

संविधानातील इतर तरतुदींप्रमाणेच कलम ३६८ मध्ये स्वतः दुरुस्ती करण्यासाठी विशेष बहुमत आणि किमान ५०% राज्यांची मान्यता आवश्यक असते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (3) 'Both statements (a) and (b) are correct'.

Analysis:

1. Statement (a) is correct: Part XX of the Constitution consists exclusively of a single article—Article 368.

2. Statement (b) is correct: Article 368 itself has been amended by major constitutional amendments:

• 7th Amendment (1956): Modified clauses pursuant to the Reorganisation of States.

• 24th Amendment (1971): Substituted the heading, clarified power of Parliament to amend Part III, and made Presidential assent mandatory.

• 42nd Amendment (1976): Added clauses (4) and (5) barring judicial review of amendments (later struck down in Minerva Mills 1980).

• 101st Amendment (2016): Amended the proviso to Article 368(2) in relation to the Goods and Services Tax (GST).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Any amendment to Article 368 itself requires the special majority of Parliament plus ratification by not less than half of the State Legislatures.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) केवळ विधान (अ) बरोबर (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) केवळ विधान (ब) बरोबर (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) दोन्ही विधाने (अ) आणि (ब) बरोबर (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (३) 'दोन्ही विधाने (अ) आणि (ब) बरोबर' आहे.

✗ पर्याय (4) दोन्ही विधाने चूक (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book भारतीय संविधानाची निर्मिती प्रक्रिया

कॅबिनेट मिशन योजना (Cabinet Mission Plan १९४६) अंतर्गत भारतासाठी घटना समितीची (Constituent Assembly) स्थापना करण्यात आली. घटना समितीने २ वर्षे, ११ महिने आणि १८ दिवस अथक परिश्रम करून जगातील सर्वश्रेष्ठ लिखित संविधान तयार केले.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	घटना समितीची पहिली बैठक ९ डिसेंबर १९४६ रोजी नवी दिल्ली येथे झाली. तात्पुरते अध्यक्ष म्हणून डॉ. सच्चिदानंद सिन्हा यांची निवड झाली.
2	११ डिसेंबर १९४६ रोजी डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांची घटना समितीचे कायमस्वरूपी अध्यक्ष म्हणून तर एच. सी. मुखर्जी यांची उपाध्यक्ष म्हणून निवड झाली.
3	१३ डिसेंबर १९४६ रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी ऐतिहासिक 'उद्देश पत्रिका' (Objective Resolution) मांडली, जी २२ जानेवारी १९४७ रोजी एकमताने मंजूर झाली.
4	सर बी. एन. राव (Sir B. N. Rau) हे घटना समितीचे घटनात्मक/कायदेशीर सल्लागार होते.
5	२९ ऑगस्ट १९४७ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली ७ सदस्यीय 'मसुदा समिती' (Drafting Committee) स्थापन करण्यात आली.
6	संविधानावर स्वाक्षरी करण्यासाठी २४ जानेवारी १९५० रोजी घटना समितीचे शेवटचे अधिवेशन भरले. यात २८४ सदस्यांनी स्वाक्षरी केली.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'दोन्ही विधाने (अ) आणि (ब) बरोबर' हे असून ते 'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन