जैविक विविधता कायदा-2002 च्या विकेंद्रित रचनेबद्दल खालील विधानांचा विचार करा : (a) विदेशी व्यक्ती आणि बहुउद्देशीय कंपन्यांना जैविक संसाधनांच्या व्यावसायिक वापरासाठी परवानगी देण्याचा वैधानिक अधिकार राज्य जैवविविधता मंडळाना आहे. (b) स्थानिक जैवविविधता व्यवस्थापन समित्यांना त्यांच्या हद्दीतून जैविक संसाधने गोळा करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तिवर संग्रह शुल्क' आकारण्याचा अधिकार आहे. (c) राष्ट्रीय जैवविविधता प्राधिकरण हे केंद्र शासनाच्या दिशा निर्देशांना बांधील नाही. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत ?
EN
Consider the following statements regarding the decentralized structure under the Biological Diversity Act, 2002:
(a) State Biodiversity Boards have the statutory authority to grant approval to foreign nationals and multinational corporations for commercial utilization of biological resources.
(b) Local Biodiversity Management Committees have the power to levy collection fees on any person accessing biological resources from their jurisdiction.
(c) The National Biodiversity Authority is not bound by the directions of the Central Government.
Which of the above statement(s) is/are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय २ (फक्त (b))
सविस्तर विश्लेषण:
जैविक विविधता कायदा, २००२ ची संस्थात्मक रचना:
1.
विधान (a) चुकीचे: कायद्याच्या कलम ३ नुसार विदेशी व्यक्ती, अनिवासी भारतीय किंवा परदेशी कंपन्यांना जैविक संसाधनांच्या व्यावसायिक वापरासाठी परवानगी देण्याचा अधिकार केवळ राष्ट्रीय जैवविविधता प्राधिकरणाला (NBA) आहे, राज्य जैवविविधता मंडळाला (SBB) नाही.
2.
विधान (b) बरोबर: कायद्याच्या कलम ४१(२) अन्वये स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या पातळीवर स्थापन केलेल्या जैवविविधता व्यवस्थापन समित्यांना (BMC) त्यांच्या हद्दीतून जैविक संसाधने गोळा करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीकडून किंवा संस्थेकडून 'संग्रह शुल्क' (Collection Fee) आकारण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.
3.
विधान (c) चुकीचे: कायद्याच्या कलम ४८ नुसार NBA हे केंद्र शासनाच्या धोरणात्मक दिशा-निर्देशांना पूर्णपणे बांधील असते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जैवविविधता व्यवस्थापन समित्या (BMCs) स्थानिक लोकांच्या सहभागाने 'पीपल्स बायोडायव्हर्सिटी रजिस्टर' (PBR) तयार करतात, ज्यामध्ये स्थानिक वनस्पती, प्राणी आणि पारंपरिक औषधी ज्ञानाची अधिकृत नोंद असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Only (b))
Detailed Analysis:
Biological Diversity Act, 2002 Framework:
1.
Statement (a) is incorrect: Section 3 explicitly reserves the statutory power to grant commercial approval to foreign nationals, non-residents, and multinational corporations to the National Biodiversity Authority (NBA), not State Biodiversity Boards.
2.
Statement (b) is correct: Under Section 41(2), local-level Biodiversity Management Committees (BMCs) possess statutory powers to levy and collect collection fees on commercial access to local bio-resources within their jurisdiction.
3.
Statement (c) is incorrect: Under Section 48, the NBA is legally bound by policy directions issued by the Central Government.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
BMCs are anchored at every local self-government level (Gram Panchayat, Panchayat Samiti, Municipal Council) and maintain the statutory People's Biodiversity Register (PBR).