वृक्क आणि त्याच्याशी संबंधित ग्रंथींच्या शरीरक्रियाशास्त्राबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) मानवी वृक्कांद्वारे दररोज शरीरातील संपूर्ण रक्त सुमारे ४०० वेळा गाळले जाते, ज्यापैकी ९५% गाळ पुन्हा रक्तात शोषला जातो. (ब) वृक्कांच्या वरच्या टोकावर स्थित असणाऱ्या अधिवृक्क ग्रंथी (Adrenal glands) 'अल्डोस्टेरॉन' (Aldosterone) नावाचे संप्रेरक स्रवतात, जे वृक्कनलिकांमध्ये सोडियम आयन्स ($Na^+$) आणि पाण्याचे पुनर्शोषण नियंत्रित करते. वरीलपैकी संपूर्णपणे अचूक (सत्य) असलेले विधान कोणते?
EN
Consider the following statements regarding the kidneys and associated endocrine glands:
(A) The human kidneys filter the entire systemic blood volume approximately 400 times a day, out of which exactly 95% of the filtrate is reabsorbed.
(B) Adrenal glands cap the superior poles of the kidneys and secrete the hormone 'Aldosterone', which controls the tubular reabsorption of sodium ions ($Na^+$) and water in renal tubules.
Which of the above statements is completely CORRECT?
स्पष्टीकरण:
पर्याय (२) हे योग्य उत्तर आहे (फक्त विधान 'ब' पूर्णपणे सत्य आहे).
•
विधान (अ) चुकीचे आहे: मानवी वृक्क दररोज सुमारे १८० लिटर प्राथमिक गाळ (Glomerular filtrate) तयार करतात; परंतु त्यापैकी ९५% नव्हे तर तब्बल ९९% पेक्षा जास्त गाळ (सुमारे १७८.५ लिटर) वृक्कनलिकांमध्ये पुन्हा रक्तात शोषला जातो (Tubular Reabsorption) आणि केवळ १ ते १.५ लिटर द्रव मूत्राच्या स्वरूपात बाहेर टाकला जातो.
•
विधान (ब) बरोबर आहे: दोन्ही वृक्कांच्या वरच्या टोकावर टोपीसारख्या अधिवृक्क ग्रंथी (Adrenal / Suprarenal glands) असतात. या ग्रंथीच्या बाह्य भागातून (Adrenal Cortex) 'अल्डोस्टेरॉन' (Aldosterone / मिनरलोकॉर्टिकॉइड) स्रवले जाते. हे संप्रेरक डीसीटी (Distal Convoluted Tubule) आणि संग्रहक नलिकेवर कार्य करून सोडियम आयन्स व पाण्याचे पुनर्शोषण वाढवते आणि पोटॅशियम आयन्स बाहेर टाकण्यास मदत करते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
दैनिक ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेट (GFR) = १८० लिटर/दिवस
•
पुनर्शोषणाचे प्रमाण = ९९%
•
प्रत्यक्ष उत्सर्जित होणारे मूत्र = १ ते १.५ लिटर/दिवस
•
अल्डोस्टेरॉन $\rightarrow$ सोडियम व पाणी शोषण वाढवते (रक्तदाब वाढवते).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
Option (2) is the correct answer (only statement B is completely accurate).
•
Statement (A) is incorrect: Kidneys filter roughly 180 litres of glomerular filtrate per day. However, instead of 95%, more than 99% (~178.5 litres) of this initial filtrate is reabsorbed back into peritubular capillaries, resulting in only 1 to 1.5 litres of excreted urine.
•
Statement (B) is completely correct: Adrenal (suprarenal) glands situated on the superior pole of each kidney secrete Aldosterone from the adrenal cortex (zona glomerulosa). Aldosterone stimulates $Na^+$ and water reabsorption and promotes $K^+$ excretion across the late distal tubules and collecting ducts.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Glomerular Filtration Rate (GFR) = 125 ml/min or 180 L/day
•
Percentage reabsorbed = 99%
•
Daily urine output = ~1.5 L
•
Aldosterone hormone: Controls sodium balance and blood volume.