123 महाराष्ट्राच्या लोक आयुक्त' बाबत खालील विधाने विचारात घ्या : अ) महाराष्ट्र लोक आयुक्त आणि उप-लोक आयुक्त अधिनियम 1972 मध्ये या संस्थेची कार्ये, अधिकार आणि अधिकार क्षेत्र नमूद केले आहे. ब) ही संस्था 25 ऑक्टोबर, 1972 पासून अस्तित्वात आहे. क) या संस्थेला लोकहितासंबंधी मुद्यांबाबत स्वतःहोवून दखल (suo-moto) घेण्याचा अधिकार नाही. ड) ही संस्था 'पहारेदार' म्हणून कार्यरत असते. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
EN
Consider the following statements regarding the 'Lokayukta of Maharashtra':
a) The functions, powers, and jurisdiction of this institution are laid down in the Maharashtra Lokayukta and Upa-Lokayuktas Act, 1971.
b) This institution has been in existence since 25th October 1972.
c) This institution has no power to take suo-motu cognizance of matters of public interest.
d) This institution functions as a 'watchdog'.
Which of the above statements are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय ३ (ब आणि ड)
स्पष्टीकरण:
•
विधान अ चूक आहे: महाराष्ट्रातील या संस्थेची कार्ये व अधिकार हे 'महाराष्ट्र लोक आयुक्त आणि उप-लोक आयुक्त अधिनियम, १९७१' (१९७२ नव्हे) मध्ये नमूद केले आहेत.
•
विधान ब बरोबर आहे: महाराष्ट्र लोकायुक्त संस्था २५ ऑक्टोबर १९७२ पासून प्रत्यक्षात अस्तित्वात आली.
•
विधान क चूक आहे: लोकायुक्त नागरिकांच्या तक्रारींवरून किंवा विशिष्ट बाबतीत स्वतःहून (Suo-moto) दखल घेऊन चौकशी करू शकतात (नवीन २०२२ च्या विधेयकातही अधिक स्पष्ट अधिकार दिले आहेत).
•
विधान ड बरोबर आहे: लोकायुक्त संस्था प्रशासनातील भ्रष्टाचारावर व गैरव्यवहारावर नियंत्रण ठेवणारी 'पहारेदार' (Watchdog) म्हणून कार्यरत असते.
•
त्यामुळे बरोबर विधाने 'ब' आणि 'ड' आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्र लोकायुक्त अधिनियम १९७१ चा आहे आणि ही संस्था २५ ऑक्टोबर १९७२ रोजी कार्यान्वित झाली. न्यायमूर्ती एस. पी. कोतवाल हे महाराष्ट्राचे पहिले लोकायुक्त होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (b and d)
Explanation:
•
Statement a is incorrect: The statutory framework is governed by the Maharashtra Lokayukta and Upa-Lokayuktas Act, 1971 (Act No. XLVI of 1971), not 1972.
•
Statement b is correct: The institution came into formal existence on 25th October 1972.
•
Statement c is incorrect: The Lokayukta is empowered to inquire into administrative grievances and corrupt practices as authorized by law.
•
Statement d is correct: The Lokayukta serves as an independent ombudsman and public 'watchdog' over administrative probity.
•
Hence, statements b and d are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Maharashtra Lokayukta was instituted on 25 October 1972 under the 1971 Act, serving as the pioneer state-level anti-corruption watchdog in India.