मध्यवर्ती बँकेच्या 'रेपो दर' (Repo Rate) कार्यपद्धतीबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान १: उच्च रेपो दर व्यापारी बँकांसाठी कर्ज घेणे खर्चिक बनवतो, ज्यामुळे बाजारातील पतपुरवठा आकसतो आणि महागाई नियंत्रित होण्यास मदत होते. विधान २: कमी रेपो दर व्यापारी बँकांना स्वस्त कर्ज उपलब्ध करून देतो, ज्यामुळे बाजारात कर्जाचा प्रवाह वाढून आर्थिक क्रियाकलापांना व गुंतवणुकीला चालना मिळते. वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding the monetary transmission mechanism of the central bank's 'Repo Rate':
Statement 1: A higher Repo Rate makes borrowing expensive for commercial banks, thereby contracting market credit flow and helping curb inflation.
Statement 2: A lower Repo Rate provides cheaper funds to commercial banks, thereby augmenting credit availability and stimulating economic activities and investments.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय (२) विधान १ आणि २ दोन्ही बरोबर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
रेपो दर (Repurchase Option Rate) हे रिझर्व्ह बँकेचे सर्वात प्रभावी चलनविषयक साधन आहे.
•
विधान १ बरोबर आहे: जेव्हा महागाई वाढते, तेव्हा RBI रेपो दर वाढवते (Dear Money Policy / महागाईविरोधी धोरण). रेपो दर वाढल्यामुळे व्यापारी बँकांना RBI कडून निधी घेणे महाग पडते. परिणामी, बँका ग्राहकांच्या कर्जांचे (उदा. गृहकर्ज, वाहन कर्ज) व्याजदर वाढवतात. यामुळे लोक कर्ज घेणे कमी करतात, बाजारातील मागणी कमी होते आणि महागाई आटोक्यात येते.
•
विधान २ बरोबर आहे: जेव्हा आर्थिक वाढ मंदावते आणि मंदीचे वातावरण असते, तेव्हा RBI रेपो दर कमी करते (Cheap Money Policy / सौम्य पतधोरण). स्वस्त कर्जांमुळे उद्योग आणि ग्राहक अधिक कर्ज घेतात, भांडवली गुंतवणूक वाढते आणि आर्थिक क्रियाकलापांना गती मिळते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
विधान १ आणि २ दोन्ही रेपो दराच्या आर्थिक कार्यपद्धतीचे अचूक वर्णन करतात, म्हणून पर्याय (२) योग्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
रेपो दरातील बदलांचे व्यापारी बँकांच्या कर्जांवर जलद प्रसारण (Monetary Transmission) होण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेने ऑक्टोबर २०१९ पासून सर्व नवीन फ्लोटिंग रेट रिटेल आणि MSME कर्जांना बाह्य बेंचमार्कशी (उदा. रेपो रेटशी) जोडणे (External Benchmark Lending Rate - EBLR) अनिवार्य केले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) Both Statement 1 and 2 are correct.
Detailed Analysis:
•
The Repo Rate (Repurchase Option Rate) operates as the primary policy interest rate under the RBI's liquidity framework:
•
Statement 1 is correct: To counter escalating inflation, the RBI hikes the Repo Rate (Hawkish / Contractionary Monetary Policy). Higher borrowing costs disincentivize commercial banks from taking central bank liquidity. Banks pass on this rate hike to borrowers through elevated lending rates (MCLR/EBLR), chilling consumer credit demand, dampening aggregate consumption, and cooling inflationary pressures.
•
Statement 2 is correct: During economic slowdowns, the RBI cuts the Repo Rate (Dovish / Expansionary Monetary Policy). Lower funding costs encourage banks to reduce lending rates, spurring corporate investment, housing credit, and overall economic expansion.
Distractor Analysis:
•
Both Statement 1 and Statement 2 represent accurate textbook articulations of monetary transmission. Hence, Option (2) is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
To ensure swift monetary policy transmission, the RBI mandated commercial banks from 1 October 2019 to link all new floating-rate personal/retail loans and loans to MSMEs to an External Benchmark Lending Rate (EBLR), predominantly the Policy Repo Rate.