भारतातील बेरोजगारीच्या स्वरूपाविषयी खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) हंगामी बेरोजगारी प्रामुख्याने शहरी संघटित औद्योगिक क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर आढळते. (ब) सुशिक्षित बेरोजगारी ही प्रामुख्याने ग्रामीण पारंपारिक शेती क्षेत्रातील कामगारांमध्ये आढळते. (क) प्रच्छन्न बेरोजगारी प्रामुख्याने कृषी क्षेत्रात आढळते जेथे श्रमिकांची सीमान्त उत्पादकता शून्य असते. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding the nature of unemployment in India:
(a) Seasonal unemployment is predominantly found on a large scale in the urban organised industrial sector.
(b) Educated unemployment is predominantly observed among rural traditional agricultural labourers.
(c) Disguised unemployment is predominantly found in the agricultural sector where the marginal productivity of labour is zero.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय (१) फक्त (क) आहे.
विधाननिहाय विश्लेषण:
•
विधान (अ) चुकीचे आहे: हंगामी बेरोजगारी (Seasonal Unemployment) प्रामुख्याने ग्रामीण कृषी क्षेत्रात आढळते, जिथे पेरणी आणि कापणीच्या हंगामाव्यतिरिक्त वर्षातील काही महिने शेतमजूर व शेतकऱ्यांना काम नसते.
•
विधान (ब) चुकीचे आहे: सुशिक्षित बेरोजगारी (Educated Unemployment) प्रामुख्याने शहरी व निमशहरी भागात आढळते, जिथे शिक्षण आणि पदवी असूनही व्यक्तींच्या योग्यतेनुसार रोजगाराच्या संधी उपलब्ध नसतात.
•
विधान (क) बरोबर आहे: प्रच्छन्न बेरोजगारी (Disguised Unemployment) ही भारतीय शेतीची प्रमुख समस्या असून शेतात क्षमतेपेक्षा जास्त लोक काम करत असल्याने श्रमाची सीमान्त उत्पादकता (Marginal Productivity) शून्य असते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) अचूक: केवळ विधान (क) सत्य आहे.
•
पर्याय (२) चुकीचा: विधान (ब) असत्य आहे कारण सुशिक्षित बेरोजगारी ग्रामीण शेतीत नव्हे तर शहरी भागात जास्त तीव्र असते.
•
पर्याय (३) आणि (४) चुकीचे: विधान (अ) वस्तुस्थितीशी विसंगत आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
बेरोजगारीचे भौगोलिक व क्षेत्रीय विभाजन लक्षात ठेवा:
१)
ग्रामीण भाग: प्रच्छन्न बेरोजगारी आणि हंगामी बेरोजगारी.
२)
शहरी भाग: सुशिक्षित बेरोजगारी, खुली बेरोजगारी आणि औद्योगिक/संरचनात्मक बेरोजगारी.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) Only (c).
Statement Analysis:
•
Statement (a) is incorrect: Seasonal unemployment is predominantly a rural agricultural phenomenon, where cultivators and farm labourers remain jobless during the slack agricultural months between harvesting and sowing.
•
Statement (b) is incorrect: Educated unemployment is heavily concentrated in urban and semi-urban regions where educated youth cannot find white-collar or formal employment matching their educational qualifications.
•
Statement (c) is correct: Disguised unemployment is the hallmark of Indian agriculture where family members crowd the family landholding, rendering their marginal physical productivity zero.
Distractor Analysis:
•
Option (1) is correct: Only statement (c) is factually accurate.
•
Option (2) is incorrect: Statement (b) misplaces educated unemployment into rural traditional agriculture.
•
Option (3) and (4) are incorrect: Statement (a) wrongly attributes seasonal unemployment to urban organised industry.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember the spatial classification of unemployment in India:
1)
Rural Sector: Disguised unemployment and Seasonal unemployment.
2)
Urban Sector: Educated unemployment, Open unemployment, and Structural/Industrial unemployment.