🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2019 MEDIUM

73व्या आणि 74व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमातील तरतूदीबाबत खालील विधाने विचारात घ्या : अ) अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी असलेले जागांचे आरक्षण हे अनुच्छेद-334 मध्ये उल्लेख केलेला कालावधी समाप्त झाल्यावर निष्प्रभावी होईल. ब) महिलांसाठी असलेले जागांचे आरक्षण हे अनुच्छेद-334 मध्ये उल्लेख केलेला कालावधी समाप्त झाल्यावर निष्प्रभावी होईल. पर्यायी उत्तरे:

EN Consider the following statements regarding the provisions of the 73rd and 74th Constitutional Amendment Acts:\na) The reservation of seats for Scheduled Castes and Scheduled Tribes shall cease to have effect on the expiration of the period specified in Article 334.\nb) The reservation of seats for women shall cease to have effect on the expiration of the period specified in Article 334.\nAlternative answers:\n1: Statement a is correct.\n2: Statement b is correct.\n3: Both statements are correct.\n4: Both statements are incorrect.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

विधान अ बरोबर आहे.

Statement a is correct.

विधान ब बरोबर आहे.

Statement b is correct.

दोन्हीही विधाने बरोबर आहेत.

Both statements are correct.

दोन्हीही विधाने चुकीची आहेत.

Both statements are incorrect.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) विधान अ बरोबर आहे.

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम २४३-D आणि २४३-T मधील आरक्षण तरतुदींनुसार पर्याय (१) विधान अ बरोबर आहे हे अचूक उत्तर आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• विधान (अ) बरोबर आहे: राज्यघटनेच्या कलम २४३-D(५) आणि २४३-T(५) मध्ये स्पष्ट तरतूद आहे की, अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमातींसाठी (ST) पंचायती व नगरपालिकांमध्ये असलेले जागांचे आरक्षण हे कलम ३३४ मध्ये उल्लेख केलेला कालावधी समाप्त झाल्यावर निष्प्रभावी (Cease to have effect) होईल. (कलम ३३४ हे लोकसभा व विधानसभेतील राजकीय आरक्षणाच्या मुदतीशी संबंधित आहे).

• विधान (ब) चुकीचे आहे: महिलांसाठी असलेल्या आरक्षणाला कलम ३३४ चा कोणताही कालमर्यादेचा नियम लागू होत नाही! महिलांचे आरक्षण हे राज्यघटनेत कायमस्वरूपी (Permanent) ठेवण्यात आले असून त्याला कोणतीही कालमर्यादा दिलेली नाही.

• म्हणून केवळ विधान अ बरोबर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: आरक्षणातील महत्त्वाचा घटनात्मक फरक:

• SC व ST आरक्षण (कलम २४३-D(१) व २४३-T(१)): कलम ३३४ च्या मुदतीशी जोडलेले (सध्या १०४ व्या घटनादुरुस्तीने २५ जानेवारी २०३० पर्यंत वाढवले आहे).

• महिला आरक्षण (कलम २४३-D(३) व २४३-T(३)): किमान ३३% आरक्षण हे कायमस्वरूपी असून कलम ३३४ शी जोडलेले नाही.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) Statement a is correct.

Under Articles 243-D and 243-T of the Constitution of India, Option (1) Statement a is correct. is the correct answer.

Detailed Analysis:

• Statement (a) is correct: Under Article 243-D(5) (for Panchayats) and Article 243-T(5) (for Municipalities), the reservation of seats and offices of Chairpersons for Scheduled Castes and Scheduled Tribes shall cease to have effect on the expiration of the period specified in Article 334 (which governs political reservations in legislatures, extended to 2030 by the 104th Amendment).

• Statement (b) is incorrect: The constitutional reservation of at least one-third seats for women is NOT linked to Article 334 and has no expiration period; it is permanent.

• Therefore, statement (a) is correct and statement (b) is incorrect.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Constitutional Nuance of Local Body Reservations:

• SC/ST Reservation: Subject to Article 334 expiration.

• Women Reservation: Independent and permanent; not governed by Article 334.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) विधान अ बरोबर आहे. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) विधान अ बरोबर आहे.**[/gold]

⚠️ पर्याय (2) विधान ब बरोबर आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) दोन्हीही विधाने बरोबर आहेत. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) दोन्हीही विधाने चुकीची आहेत. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'विधान अ बरोबर आहे.' हे असून ते 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन