लोकसभेच्या सभापती' बाबत खालील विधाने विचारात घ्या. अ) सभागृहात हजर राहून मतदान करणाऱ्या सदस्यांच्या बहुमताने ठराव मंजूर करून त्यांना पदावरून दूर करता येते. ब) त्यांच्यावरील पदावरून दूर करण्यासंबंधीचा ठराव जेव्हा विचाराधीन असेल तेव्हा सभापती सभागृहाच्या अध्यक्षस्थानी असू शकत नाहीत, परंतु त्यांना भाषण करण्याचा आणि कार्यप्रक्रियेत सहभागी होण्याचा अधिकार असतो. क) पदावरून दूर करण्यासंबंधीच्या ठरावावर समान मतविभागणी झाल्यास त्यांना निर्णायक मत वापरण्याचा अधिकार असतो. पर्यायी उत्तरे :
EN
Consider the following statements regarding the 'Speaker of the Lok Sabha':
a) He can be removed from office by a resolution passed by a majority of members present and voting in the House.
b) While a resolution for his removal is under consideration, the Speaker cannot preside over the House, but he has the right to speak and take part in the proceedings.
c) In the event of an equality of votes on a resolution for his removal, he has the right to exercise a casting vote.
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (3) फक्त विधान ब बरोबर
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (अ) चुकीचे आहे: कलम 94(c) नुसार सभापतींना पदावरून दूर करण्यासाठी लोकसभेतील "तत्कालीन सर्व सदस्यांच्या बहुमताने" (Majority of all the then members of the House - प्रभावी बहुमत) ठराव संमत व्हावा लागतो; केवळ हजर राहून मतदान करणाऱ्यांच्या साध्या बहुमताने नाही.
•
विधान (ब) बरोबर आहे: कलम 96(1) व (2) नुसार, जेव्हा सभापतींना पदावरून दूर करण्याचा ठराव विचाराधीन असतो, तेव्हा ते सभागृहाच्या अध्यक्षस्थानी (Presiding officer) बसू शकत नाहीत. परंतु त्यांना सभागृहात हजर राहण्याचा, बोलण्याचा आणि कामकाजात भाग घेण्याचा पूर्ण अधिकार असतो.
•
विधान (क) चुकीचे आहे: कलम 96(2) नुसार, अशा ठरावावर सभापतींना पहिल्या फेरीत मतदान करण्याचा अधिकार असतो (as an ordinary member); परंतु मते समसमान झाल्यास त्यांना निर्णायक मत (Casting Vote) देण्याचा अधिकार नसतो.
•
त्यामुळे केवळ विधान (ब) बरोबर ठरते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम 96: सभापतींना पदावरून हटवण्याचा ठराव सुरू असताना:
•
ते अध्यक्षस्थानी असू शकत नाहीत.
•
ते बोलू शकतात व कामकाजात भाग घेऊ शकतात.
•
ते पहिल्या फेरीत मतदान करू शकतात (Voting in the first instance).
•
मते समान झाल्यास निर्णायक मत (Casting vote) देऊ शकत नाहीत!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only statement b is correct
Detailed Analysis:
•
Statement (a) is incorrect: Under Article 94(c), the Speaker is removed by a resolution passed by an effective majority (a majority of all the then members of the House), not by a simple majority of members present and voting.
•
Statement (b) is correct: Under Article 96(1) and (2), while any resolution for the removal of the Speaker is under consideration, he shall not preside, but he has the right to speak and otherwise take part in the proceedings of the Lok Sabha.
•
Statement (c) is incorrect: Under Article 96(2), the Speaker is entitled to vote in the first instance on such resolution, but he shall not have a casting vote in the case of an equality of votes.
•
Thus, only statement (b) is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Under Article 96, when a removal resolution is under consideration, the Speaker cannot preside, can vote in the first instance, but has NO casting vote in case of a tie.