लोकसभेच्या सभापती संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: अ) त्यास/तिला पदावरून दूर करण्यासाठी केवळ लोकसभेत उपस्थित राहून मतदान करणाऱ्या सदस्यांच्या बहुमताने ठराव संमत करावा लागतो. ब) उप पंतप्रधानाच्या बरोबरीने त्यांचा अग्रक्रम तालिकेत पाचवा क्रमांक आहे. क) जेव्हा पदावरून दूर करण्यासंबंधीच्या ठरावास सभागृहाच्या एकूण सभासद संख्येच्या किमान एक-दशांश सदस्यांचा पाठिंबा असेल तेव्हाच सभागृह असा ठराव विचारार्थ आणि चर्चेसाठी घेवू शकते. वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding the Speaker of the Lok Sabha:
a) For his/her removal from office, a resolution must be passed by a majority of members present and voting in the Lok Sabha.
b) Along with the Deputy Prime Minister, he/she holds the fifth rank in the Table of Precedence.
c) Only when a resolution for removal has the support of at least one-tenth of the total membership of the House can the House take it up for consideration and discussion.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
अचूक उत्तर: पर्याय (4) वरीलपैकी एकही नाही
लोकसभेच्या अध्यक्षांविषयी (Speaker) घटनात्मक तरतुदींचे विश्लेषण:
•
विधान (अ) चुकीचे आहे: कलम 94(c) नुसार लोकसभेच्या अध्यक्षांना पदावरून दूर करण्यासाठीचा ठराव केवळ उपस्थित व मतदान करणाऱ्यांच्या साध्या बहुमताने नाही, तर लोकसभेच्या तत्कालीन सर्व सदस्यांच्या बहुमताने (प्रभावी बहुमत - Effective Majority) संमत व्हावा लागतो.
•
विधान (ब) चुकीचे आहे: भारताच्या अग्रक्रम तालिकेत (Table of Precedence) लोकसभेचे अध्यक्ष हे सहाव्या क्रमांकावर (Rank 6) भारताच्या सरन्यायाधीशांच्या (CJI) बरोबरीने असतात (पाचव्या क्रमांकावर नाही; पाचव्या क्रमांकावर घटक राज्यांचे राज्यपाल आपापल्या राज्याबाहेर आणि माजी राष्ट्रपती असतात).
•
विधान (क) चुकीचे आहे: लोकसभेच्या नियमांनुसार अध्यक्षांना पदावरून दूर करण्याचा ठराव विचारार्थ दाखल करून घेण्यासाठी सभागृहाच्या किमान 50 सदस्यांचा पाठिंबा आवश्यक असतो (एक-दशांश सदस्यांचा नाही).
•
त्यामुळे दिलेली तिन्ही विधाने चुकीची असल्याने पर्याय (4) अचूक उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
अध्यक्षांना पदावरून दूर करणे (कलम 94): 14 दिवसांची पूर्वसूचना + प्रभावी बहुमत (Effective Majority).
•
ठराव विचाराधीन असताना अध्यक्ष सभागृहाचे कामकाज चालवू शकत नाहीत, परंतु ते पहिल्या फेरीत सामान्य सदस्याप्रमाणे मतदान करू शकतात; निर्णायक मत (Casting vote) देऊ शकत नाहीत.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) None of the above
Constitutional Analysis of the Speaker of Lok Sabha:
•
Statement (a) is incorrect: Under Article 94(c), a resolution to remove the Speaker must be passed by an effective majority (a majority of all the then members of the House), not by a simple majority of members present and voting.
•
Statement (b) is incorrect: In the Table of Precedence, the Speaker of the Lok Sabha ranks sixth (Rank 6) jointly with the Chief Justice of India, not fifth.
•
Statement (c) is incorrect: Under the Lok Sabha Rules, a resolution for the removal of the Speaker requires the support of at least 50 members to be admitted for discussion, not one-tenth of the total membership.
•
Since all three statements are incorrect, Option (4) is the correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Removal of Speaker (Article 94): 14 days' advance notice + Effective Majority.
•
When a removal resolution is under consideration, the Speaker cannot preside, but can vote in the first instance; cannot exercise a casting vote.