केंद्रीय प्रशासनासंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: (a) शासनाच्या गरजेनुसार प्रशासकीय कार्यक्षमतेसाठी विविध मंत्रालयांची व खात्यांची निर्मिती पंतप्रधान करतात. (b) कॅबिनेट सचिव (Cabinet Secretary) हा संघ लोकसेवा आयोगाचा (UPSC) पदसिद्ध अध्यक्ष असतो. वरीलपैकी **योग्य** विधान निवडा:
EN
Consider the following statements regarding the Union Administration:
(a) The Prime Minister creates various ministries and administrative departments to meet governmental governance requirements.
(b) The Cabinet Secretary is the ex-officio Chairman of the Union Public Service Commission (UPSC).
Select the **CORRECT** statement from the above:
स्पष्टीकरण:
१)
विधान (a) चे विश्लेषण:
•
पंतप्रधान हे भारताच्या शासन व्यवस्थेचे (Government) प्रमुख असतात. शासकीय कामकाजाचे नियम (Allocation of Business Rules, 1961) अंतर्गत देशाच्या बदलत्या गरजांनुसार नवीन खात्यांची निर्मिती करणे, मंत्रालयांची पुनर्रचना करणे, किंवा विविध खात्यांचे विलीनीकरण करण्याचे अधिकार प्रत्यक्षरीत्या पंतप्रधानांकडे असतात (उदा. जलशक्ती मंत्रालय किंवा सहकार मंत्रालयाची निर्मिती). त्यामुळे विधान (a) योग्य आहे.
२)
विधान (b) चे विश्लेषण:
•
संघ लोकसेवा आयोग (UPSC): ही कलम ३१५ ते ३२३ अंतर्गत स्थापन झालेली एक स्वतंत्र घटनात्मक संस्था आहे. UPSC च्या अध्यक्षांची नियुक्ती कलम ३१६ अन्वये राष्ट्रपतींकडून स्वतंत्रपणे केली जाते.
•
कॅबिनेट सचिव (Cabinet Secretary): हा भारतातील सर्वोच्च सनदी अधिकारी (Top Civil Servant) असतो. कॅबिनेट सचिव हा 'नागरी सेवा मंडळाचा' (Civil Services Board - CSB) पदसिद्ध अध्यक्ष असतो, तसेच कॅबिनेट सचिवालयाचा प्रशासकीय प्रमुख असतो. तो UPSC चा अध्यक्ष नसतो!
•
त्यामुळे विधान (b) पूर्णतः चुकीचे आहे.
त्यामुळे केवळ विधान (a) योग्य आहे.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ (फक्त (a)): अचूक उत्तर आहे.
•
पर्याय २: अयोग्य (UPSC अध्यक्ष स्वतंत्र असतात).
•
पर्याय ३: अयोग्य.
•
पर्याय ४: अयोग्य.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
कॅबिनेट सचिव हे पंतप्रधानांचे मुख्य प्रशासकीय सल्लागार असतात.
•
भारताचे पहिले कॅबिनेट सचिव: एन. आर. पिल्लई (N. R. Pillai).
•
भारतीय वरीयता क्रमात (Table of Precedence) कॅबिनेट सचिवांचे स्थान ११ व्या क्रमांकावर असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
1.
Analysis of Statement (a):
•
As the executive head of government, the Prime Minister exercises full functional authority to restructure governance portfolios, create new ministries/departments, or merge existing divisions under the Government of India (Allocation of Business) Rules (e.g., creation of the Ministry of Jal Shakti in 2019 and Ministry of Cooperation in 2021). Thus, Statement (a) is correct.
2.
Analysis of Statement (b):
•
UPSC: An autonomous constitutional recruiting agency governed by Articles 315–323. The Chairman of UPSC is an independent constitutional appointee designated by the President of India under Article 316.
•
Cabinet Secretary: The senior-most civil servant in India and head of the Cabinet Secretariat. The Cabinet Secretary serves as the ex-officio Chairman of the Civil Services Board (CSB) and the Committee of Secretaries, but holds NO position within UPSC.
•
Hence, Statement (b) is completely false.
Therefore, only statement (a) is correct.
Option Analysis:
•
Option 1 (Only (a)): Correct answer.
•
Option 2: Incorrect (UPSC Chairman is independently appointed).
•
Option 3: Incorrect due to statement (b).
•
Option 4: Incorrect.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
The Cabinet Secretary is the senior-most executive official of the Indian Administrative Service (IAS).
•
First Cabinet Secretary of India: N. R. Pillai (1950).