लोकसभेच्या 'शून्य प्रहर' (Zero Hour)संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या : अ. प्रश्नोत्तराच्या तासानंतर आणि कागदपत्रे ठेवण्याआधीची वेळ आणि सभागृहात कोणतेही सूचीबद्ध कामकाज सुरू होण्यापूर्वीची वेळ शून्य प्रहर' म्हणून ओळखली जाते. ब. शून्य प्रहर दरम्यान मुद्दे मांडण्यासाठी, सदस्य दररोज सकाळी 8.00 ते 9.30 या वेळेत सभापतीस सूचना देतात. क. सध्या, शून्य तासादरम्यान प्राधान्य क्रमानुसार दररोज तीस प्रकरणे (मुद्दे) मांडण्याची परवानगी आहे. ड. शून्य तासाबाबत नियमात कोणतीही तरतूद नसल्याने, कोणत्याही दिवशी किती प्रकरणे मांडता येतील यावर कमाल मर्यादा नाही. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
EN
Consider the following statements regarding 'Zero Hour' in Lok Sabha:
a. The time immediately following Question Hour and before laying of papers and taking up any listed business in the House is known as 'Zero Hour'.
b. To raise matters during Zero Hour, members give notice to the Speaker between 8:00 AM and 9:30 AM every day.
c. At present, thirty matters per day are allowed to be raised in order of priority during Zero Hour.
d. As there is no provision in the rules for Zero Hour, there is no maximum limit on how many matters can be raised on any day.
Which of the above statements are correct?
योग्य उत्तर पर्याय (४) अ आणि ड हे आहे.
स्पष्टीकरण:
•
शून्य प्रहर (Zero Hour):
•
विधान अ बरोबर आहे: लोकसभेत प्रश्नोत्तराचा तास (Question Hour - सकाळी ११ ते १२) संपल्यानंतर आणि सभागृहाचे नियमित सूचीबद्ध कामकाज सुरू होण्यापूर्वीच्या (दुपारी १२ ते १) वेळेला 'शून्य प्रहर' म्हणतात.
•
विधान ड बरोबर आहे: 'शून्य प्रहर' ही संसदीय कार्यपद्धतीच्या नियमांमध्ये (Rules of Procedure) कुठेही नमूद नसलेली अनौपचारिक व्यवस्था आहे. हा भारतीय संसदेने १९६२ मध्ये विकसित केलेला नाविन्यपूर्ण पायंडा आहे. नियमात कोणतीही औपचारिक तरतूद नसल्याने पूर्वी किती मुद्दे मांडता येतील यावर कोणतीही कायदेशीर मर्यादा नव्हती.
•
विधान ब व क हे नंतरचे प्रशासकीय नियम आहेत, मात्र मूळ घटनात्मक व संसदीय सिद्धांतानुसार विधाने अ आणि ड बरोबर आहेत.
•
म्हणून अधिकृत उत्तर पर्याय (४) अ आणि ड हे आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
शून्य प्रहर (Zero Hour) ही भारताने जागतिक संसदीय व्यवस्थेला दिलेली देणगी मानली जाते, जी १९६२ पासून सुरू झाली.
•
प्रश्नोत्तराचा तास नियमांमध्ये नमूद असतो, मात्र शून्य प्रहर नियमांमध्ये नमूद नसतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4): a and d.
Explanation:
•
Zero Hour in Parliamentary Practice:
•
Statement a is correct: The time gap immediately following Question Hour (11:00 AM to 12:00 noon) and before the formal listed business of the day is taken up (around 12:00 noon) is known as the 'Zero Hour'.
•
Statement d is correct: Zero Hour is not mentioned in the Rules of Procedure and Conduct of Business. It is an informal mechanism devised by the Indian Parliament in 1962 enabling MPs to raise urgent matters of public importance without prior notice.
•
Therefore, per established constitutional principles, statements a and d are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
'Zero Hour' is an Indian parliamentary innovation dating back to 1962.
•
Unlike Question Hour, Zero Hour finds no mention in the statutory Rules of Procedure.