भारताच्या संविधानाच्या अंतर्गत विषय आणि सूची यांच्या जोड्यांपैकी कोणती जोडी अयोग्य आहे, ते ठरवा.
EN
Determine which of the following pairs of subject and list under the Constitution of India is incorrectly matched:
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय २ (स्टॉक एक्सचेंज --- समवर्ती सूची)
स्पष्टीकरण:
दिलेल्या जोड्यांमधील अयोग्य (चुकीची) जोडी ओळखायची आहे:
१.
जोड्यांचे विश्लेषण:
•
जोडी १: जंगले --- समवर्ती सूची: योग्य (४२ व्या घटनादुरुस्ती १९७६ द्वारे जंगले/वने हा विषय समवर्ती सूचीतील नोंद १७A मध्ये टाकण्यात आला).
•
जोडी २: स्टॉक एक्सचेंज --- समवर्ती सूची: अयोग्य
•
'स्टॉक एक्सचेंज आणि वायदे बाजार' (Stock exchanges and futures markets) हा विषय केंद्र सूचीतील नोंद ४८ (Entry 48 of Union List) आहे.
•
संपूर्ण देशभरातील शेअर बाजारांवर (उदा. BSE, NSE) नियंत्रण ठेवण्याचे अधिकार केवळ केंद्र शासनाला आणि सेबीला (SEBI) आहेत. त्यामुळे ही जोडी चुकीची आहे.
•
जोडी ३: पोस्ट ऑफिस बचत बँक --- केंद्र सूची: योग्य (केंद्र सूचीतील नोंद ३९).
•
जोडी ४: सार्वजनिक आरोग्य --- राज्य सूची: योग्य (राज्य सूचीतील नोंद ६ - सार्वजनिक आरोग्य आणि स्वच्छता).
२.
निष्कर्ष:
•
जोडी २ अयोग्य जुळलेली आहे.
त्यामुळे अचूक उत्तर पर्याय २ आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
स्टॉक एक्सचेंज व वायदे बाजार $\rightarrow$ केंद्र सूची (Entry 48)
•
पोस्ट ऑफिस बचत बँक $\rightarrow$ केंद्र सूची (Entry 39)
•
बँकिंग व विमा $\rightarrow$ केंद्र सूची (Entry 45 व 47).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (स्टॉक एक्सचेंज --- समवर्ती सूची - Stock Exchange --- Concurrent List)
Explanation:
The question asks to identify the incorrectly matched pair under the Seventh Schedule:
1.
Evaluation of Pairs:
•
Pair 1 (Forests --- Concurrent List): Correct. Transferred from State to Concurrent List (Entry 17A) by the 42nd Amendment, 1976.
•
Pair 2 (Stock Exchange --- Concurrent List): INCORRECT. Stock exchanges and futures markets fall exclusively under the Union List (Entry 48). The regulatory regime (SEBI, securities contracts) is purely federal.
•
Pair 3 (Post Office Savings Bank --- Union List): Correct (Union List, Entry 39).
•
Pair 4 (Public Health --- State List): Correct (State List, Entry 6: *Public health and sanitation; hospitals and dispensaries*).
2.
Conclusion:
•
Pair 2 is the incorrect pair.
Hence, Option 2 is the correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Financial markets are strictly national:
•
*Stock exchanges & futures markets* $\rightarrow$ Union List (Entry 48)
•
*Banking* $\rightarrow$ Union List (Entry 45)
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) जंगले --- समवर्ती सूची (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) स्टॉक एक्सचेंज --- समवर्ती सूची (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर: पर्याय २ (स्टॉक एक्सचेंज --- समवर्ती सूची)**
⚠️ पर्याय (3) पोस्ट ऑफिस बचत बँक --- केंद्र सूची (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) सार्वजनिक आरोग्य --- राज्य सूची (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'स्टॉक एक्सचेंज --- समवर्ती सूची' हे असून ते 'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.