श्वास घेताना जमिनीच्या पृष्ठभागावरील ______ चा शरीरात प्रवेश होऊन त्याचा प्रत्यक्षरित्या फुफ्फुसावर विषारी परिणाम होतो.
EN
During inhalation, ground-level ______ enters the body and has a directly toxic effect on the lungs.
योग्य उत्तर: पर्याय १: ओझोन
स्पष्टीकरण:
जमिनीच्या पृष्ठभागालगत (क्षोभावरण / Troposphere) आढळणारा ओझोन (O₃) हा एक घातक दुय्यम प्रदूषक असून श्वासोच्छ्वासावाटे शरीरात गेल्यावर तो फुफ्फुसांवर अत्यंत विषारी परिणाम घडवून आणतो.
महत्त्वाचे पैलू:
१.
चांगला ओझोन विरुद्ध वाईट ओझोन:
•
चांगला ओझोन (Good Ozone): समतापमंडलात (Stratosphere) असतो, जो सूर्याच्या घातक अतिनील (UV-B) किरणांना रोखतो.
•
वाईट ओझोन (Bad Ozone / Ground-level Ozone): भूपृष्ठाजवळ हवेच्या प्रदूषणामुळे (NOx + VOCs + सूर्यप्रकाश) तयार होतो.
२.
आरोग्यावर परिणाम: जमिनीवरील ओझोन एक तीव्र ऑक्सिडंट असल्याने तो फुफ्फुसाच्या ऊतींचे नुकसान करतो, दमा (Asthma), ब्राँकायटिस आणि छातीत जळजळ निर्माण करतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
राष्ट्रीय हवा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) मध्ये मोजल्या जाणाऱ्या ८ प्रमुख प्रदूषकांमध्ये जमिनीवरील ओझोनचा (Ground-level Ozone) समावेश आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1: Ozone
Explanation:
Ground-level tropospheric ozone ($O_3$) is a severe respiratory toxicant and secondary pollutant that causes acute and chronic pulmonary damage upon inhalation.
Key Distinction:
1.
Stratospheric Ozone ("Good Ozone"): Located 15–35 km above Earth, it shields terrestrial life by filtering lethal solar Ultraviolet-B (UV-B) radiation.
2.
Tropospheric Ozone ("Bad Ozone"): Formed near the surface via photochemical reactions between $NO_x$ and VOCs in stagnant, sunny weather.
3.
Pulmonary Toxicity: Because $O_3$ is a powerful oxidizing agent, it inflames alveolar tissues, reduces lung elasticity, triggers severe asthmatic attacks, and exacerbates chronic obstructive pulmonary disease (COPD).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Ground-level Ozone is one of the 8 criteria pollutants monitored in India's National Air Quality Index (NAQI).