१९९१ च्या नवीन आर्थिक सुधारणांच्या (LPG Reforms) अंमलबजावणीदरम्यान खालीलपैकी कोणत्या घटकांमुळे त्यांच्या संपूर्ण यशामध्ये अडथळे निर्माण झाले किंवा अर्थव्यवस्थेवर प्रतिकूल परिणाम झाले? १. राजकोषीय शिस्तीच्या नावाखाली कृषी क्षेत्रातील सार्वजनिक भांडवली गुंतवणुकीत झालेली मोठी घट २. खते आणि शेती निविष्ठांवरील अनुदानात कपात झाल्याने उत्पादन खर्चात झालेली वाढ ३. आयात शुल्क कपात आणि बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या स्पर्धेमुळे देशांतर्गत लहान व कुटीर उद्योगांना बसलेला फटका योग्य पर्याय निवडा:
EN
During the execution of the 1991 New Economic Reforms (LPG), which of the following structural shortcomings hampered their overall success or generated adverse economic externalities?
1. Drastic decline in government public capital expenditure in agriculture under fiscal contraction
2. Escalation of farm input costs due to reductions in fertilizer and power subsidies
3. Severe competitive distress experienced by domestic small-scale and cottage units against multinational imports
Select the correct option:
योग्य उत्तर वरील सर्व (१, २ आणि ३) (पर्याय ४) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
१९९१ च्या सुधारणांवरील प्रमुख टीका व मर्यादा:
•
कृषी क्षेत्राकडे दुर्लक्ष (विधान १ व २): १९९१ च्या सुधारणांचे लक्ष प्रामुख्याने उद्योग, सेवा आणि विदेशी व्यापारावर केंद्रित होते. राजकोषीय तूट कमी करण्याच्या दबावाखाली शासनाने सिंचन आणि ग्रामीण पायाभूत सुविधांमधील भांडवली गुंतवणूक घटवली. खतांवरील अनुदाने कमी केल्याने शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्च वाढून कृषी क्षेत्र संकटात आले.
•
लघुउद्योगांवरील आघात (विधान ३): लघुउद्योगांसाठी राखीव असलेल्या वस्तूंचे आरक्षण काढून घेतल्याने आणि आयात जकाती कमी केल्याने स्वस्त विदेशी मालापुढे भारतीय स्थानिक लघुउद्योगांचे प्रचंड नुकसान झाले.
•
रोजगारविहीन वृद्धी (Jobless Growth): सुधारणांनंतर जीडीपी वाढला, परंतु त्या प्रमाणात संघटित क्षेत्रात रोजगाराची निर्मिती झाली नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
MPSC आर्थिक सुधारणांचे गुण आणि दोष दोन्ही विचारते: १९९१ च्या सुधारणांचा सर्वाधिक फायदा सेवा क्षेत्राला झाला, तर सर्वाधिक फटका किंवा उपेक्षा शेती क्षेत्राची झाली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is All of the above (1, 2 and 3) (Option 4).
Detailed Analysis:
1.
Structural Criticisms of 1991 LPG Reforms:
•
Agrarian Distress (1 & 2): Reforms were heavily urban and service-centric. Under fiscal consolidation pressure, the state cut public capital formation in rural irrigation, rural roads, and extension services. Concurrently, subsidy reductions raised costs for marginal cultivators.
•
Adverse Impact on SSI (3): Phasing out item reservations for Small Scale Industries (SSIs) coupled with slashed import tariffs exposed small cottage producers to unequal competition from capital-rich multinationals.
•
Jobless Growth: Output surged while employment elasticity remained disappointingly low.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Crucial evaluative insight: 1991 reforms catalyzed the services sector, but bypassed agriculture, precipitating widespread agrarian distress.