खालील विधानांची सत्यता तपासा : अ) एखाद्या प्रदेशात उपलब्ध नैसर्गिक साधन सामुग्रीचे प्रमाण भरपूर असेल आणि लोकसंख्येचे प्रमाण कमी असेल तर अशा लोकसंख्येला अतिरिक्त लोकसंख्या म्हणतात. ब) एखाद्या प्रदेशाला उपलब्ध नैसर्गिक साधन सामुग्रीचे प्रमाण कमी असेल आणि लोकसंख्येचे प्रमाण जास्त असेल तर अशा लोकसंख्येला न्यूनतम लोकसंख्या असे म्हणतात. पर्यायी उत्तरे :
EN
Examine the correctness of the following statements:
a. If in any region natural resources are abundant and the population is low, such population is called over-population.
b. If in any region natural resources are scarce and the population is high, such population is called under-population.
Alternative answers:
योग्य उत्तर पर्याय २ (विधान 'अ' आणि 'ब' दोन्ही असत्य आहेत) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
अनुकूलतम लोकसंख्या सिद्धांत (Optimum Population Theory):
•
न्यूनतम लोकसंख्या / अपुरी लोकसंख्या (Under-population): जेव्हा प्रदेशात नैसर्गिक साधनसंपत्ती विपुल असते, परंतु तिचा पूर्ण वापर करण्यासाठी लोकसंख्या कमी असते. (विधान 'अ' मध्ये याला चुकीने 'अतिरिक्त लोकसंख्या' म्हटले आहे).
•
अतिरिक्त लोकसंख्या (Over-population): जेव्हा उपलब्ध साधनसंपत्तीच्या प्रमाणापेक्षा लोकसंख्या जास्त असते आणि दरडोई उत्पन्न घटते. (विधान 'ब' मध्ये याला चुकीने 'न्यूनतम लोकसंख्या' म्हटले आहे).
•
दोन्ही विधानांमध्ये व्याख्या परस्परांशी उलट दिल्या असल्याने विधान 'अ' आणि 'ब' दोन्ही असत्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
एडविन कॅनन (Edwin Cannan) यांनी अनुकूलतम लोकसंख्या सिद्धांत मांडला: Maladjustment $M = \frac{A - O}{O}$ (जिथे A = प्रत्यक्ष लोकसंख्या, O = अनुकूलतम लोकसंख्या; M > ० असल्यास अतिरिक्त लोकसंख्या, M < ० असल्यास न्यूनतम लोकसंख्या).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Both statements 'a' and 'b' are false).
Explanation:
•
Optimum Population Concepts:
•
Under-population (न्यूनतम लोकसंख्या): Occurs when resources are abundant and capable of supporting a much larger population without lowering living standards. (Statement 'a' erroneously terms this 'over-population').
•
Over-population (अतिरिक्त लोकसंख्या): Occurs when population exceeds the carrying capacity and resources of an area, causing declining per capita income and living standards. (Statement 'b' erroneously terms this 'under-population').
•
Since both definitions are interchanged and factually wrong, both statements 'a' and 'b' are false.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Edwin Cannan formulated the Optimum Population Theory. The index of demographic maladjustment is $M = \frac{A - O}{O}$, where $M > 0$ denotes overpopulation and $M < 0$ denotes underpopulation.