योग्य उत्तर: पर्याय (२) - स्वदेशी व बहिष्कार चळवळ (Swadeshi and Boycott Movement).
विश्लेषण:
•
बंगालच्या फाळणीविरोधात (Partition of Bengal) पेटून उठलेली ही चळवळ 'स्वदेशी आणि बहिष्कार आंदोलन' (१९०५-१९११) म्हणून ओळखली जाते.
•
फाळणीचा दिवस (१६ ऑक्टोबर १९०५) हा दिवस 'शोक दिन' म्हणून पाळला गेला.
•
या चळवळीची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
१)
विदेशी कापड, मीठ, साखर यांवर बहिष्कार टाकून विदेशी वस्तूंची होळी पेटवणे.
२)
स्वदेशी साबण, कापड, माचिस आणि औषधांचे कारखाने उभारणे (उदा. प्रफुल्लचंद्र राय यांचा 'बंगाल केमिकल्स').
३)
रवींद्रनाथ टागोरांनी 'आत्मशक्ती' (Atmashakti / Self-Reliance) चा संदेश दिला.
४)
सतीशचंद्र मुखर्जी यांनी 'डॉन सोसायटी' (Dawn Society) स्थापन करून राष्ट्रीय शिक्षणाची चळवळ चालवली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
सविनय कायदेभंग: १९३० (दांडी यात्रा).
•
भारत छोडो: १९४२ (ऑगस्ट क्रांती).
•
असहकार आंदोलन: १९२०.
स्वदेशी चळवळीमध्ये पहिल्यांदाच महिला, विद्यार्थी आणि सामान्य नागरिक मोठ्या प्रमाणावर घराबाहेर पडून रस्त्यांवर निदर्शने करताना दिसले. म्हणूनच या चळवळीला भारताच्या आधुनिक जनआंदोलनाचा आरंभबिंदू मानले जाते.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
सविनय कायदेभंग, गोलमेज परिषदा आणि पुणे करार यावरील प्रश्न एमपीएससी पूर्व व मुख्य परीक्षेत सातत्याने विचारले जातात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) - Swadeshi and Boycott Movement.
Analysis:
•
The Partition of Bengal triggered the nationwide 'Swadeshi and Boycott Movement' (1905–1911), marking a qualitative transformation in Indian anti-colonial resistance.
•
Prominent Pillars of the Movement:
1)
Economic Boycott: Boycotting foreign salt, sugar, and Manchester textiles, accompanied by public bonfires.
2)
Constructive Swadeshi: Establishing swadeshi textile mills, soap factories, national banks, and insurance companies (e.g., P.C. Ray's Bengal Chemicals).
3)
Cultural and Ideological Self-Reliance: Tagore's philosophy of 'Atmashakti'.
4)
National Education: Satish Chandra Mukherjee's Dawn Society and Bengal National College.
Distractor Analysis:
•
Option (1): Civil Disobedience Movement was launched in 1930 with the Salt March.
•
Option (3): Quit India Movement was launched in August 1942.
•
Option (4): Non-Cooperation Movement began in August 1920.
The Swadeshi Movement was the first national agitation to witness mass participation of women, university students, and urban professional classes marching openly in political demonstrations.
📌 MPSC Exam Tip:
Civil Disobedience, Round Table Conferences, and the Poona Pact are high-frequency focus areas in MPSC prelims and mains.
