तिसऱ्या पंचवार्षिक योजनेनंतर (१९६१-६६) भारतात १९६६ ते १९६९ या काळात तीन वार्षिक योजनांचे 'योजना सुट्टी' (Plan Holiday) धोरण राबविण्यामागे खालीलपैकी कोणते कारण **नव्हते**?
EN
Following the third Five-Year Plan, which of the following was **NOT** a driving cause behind declaring a 'Plan Holiday' (three annual plans) in India during 1966–1969?
योग्य उत्तर भारताच्या विदेशी आयातीत झालेली प्रचंड व नाट्यमय वाढ (पर्याय ४) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
योजना सुट्टी (Plan Holiday - १९६६ ते १९६९) ची खरी कारणे:
•
१९६२ चे चीन युद्ध आणि १९६५ चे पाकिस्तान युद्ध यामुळे संरक्षण खर्चात प्रचंड वाढ झाली (पर्याय १).
•
१९६५ आणि १९६६ मध्ये सलग दोन वर्षे देशात भीषण दुष्काळ पडला, अन्नधान्य उत्पादन घटले आणि महागाई गगनाला भिडली (पर्याय ३).
•
परकीय चलनाची तीव्र टंचाई निर्माण झाली, ज्यामुळे जून १९६६ मध्ये रुपयाचे ५७.५% अवमूल्यन (Devaluation) करावे लागले (पर्याय २).
2.
पर्याय ४ हे कारण का नव्हते?
•
परकीय चलनच शिल्लक नसल्यामुळे भारताला आयातीवर अत्यंत कठोर निर्बंध लादावे लागले होते, त्यामुळे आयातीत प्रचंड वाढ होणे शक्यच नव्हते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
योजना सुट्टीचा काळ: १९६६ ते १९६९ (एकूण ३ वार्षिक योजना).
•
या सुट्टीच्या काळातच १९६६-६७ मध्ये हरितक्रांतीची (Green Revolution) अधिकृत सुरुवात झाली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is A dramatic and massive surge in India's merchandise imports (Option 4).
Detailed Analysis:
1.
Genuine Causes of the Plan Holiday (1966–1969):
•
Exogenous shocks of the 1962 Sino-Indian War and 1965 Indo-Pak War which drained fiscal capital into defense.
•
Consecutive severe monsoon failures and widespread agricultural droughts in 1965 and 1966 triggering hyperinflation.
•
Acute foreign exchange drain, compelling the devaluation of the Indian Rupee by 57.5% in June 1966.
2.
Why Option 4 was NOT a cause:
•
Far from experiencing a surge in imports, foreign reserve depletion forced the government to impose strict compression on non-essential imports.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Plan Holiday Period: 1966–1969 (3 Annual Plans).
•
Landmark achievement during this pause: Launch of the Green Revolution in 1966–67.