खाली एक विधान / प्रतिपादन (A) आणि एक कारण (R) दिले आहे: प्रतिपादन (A): भारतातील न्यायव्यवस्था ही कार्यकारी मंडळाच्या (Executive) नियंत्रणापासून स्वतंत्र आणि स्वायत्त आहे. कारण (R): भारतातील न्यायव्यवस्था ही सरकारच्या बाजूने काम करते आणि सरकारच्या योजनांची अंमलबजावणी करण्यासाठी प्रशासनास सहकार्य करते. खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:
EN
Given below are an Assertion (A) and a Reason (R):
Assertion (A): In India, the judiciary is independent of and autonomous from the executive organ.
Reason (R): The judiciary in India sides with the government and assists the administration in implementing its welfare policies.
Choose the correct option:
योग्य उत्तर: (१) (A) सत्य आहे, परंतु (R) असत्य आहे.
स्पष्टीकरण:
•
प्रतिपादन (A) सत्य आहे: भारतीय संविधानाने एकात्मिक आणि स्वतंत्र न्यायव्यवस्थेची तरतूद केली आहे. संविधानाचा अनुच्छेद ५० न्यायपालिकेला कार्यकारी मंडळापासून पूर्णपणे वेगळे ठेवण्याचा निर्देश देतो. न्यायपालिकेला न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचा (Judicial Review) अधिकार असून ती सरकार किंवा कायदेमंडळाच्या दबावाखाली काम करत नाही.
•
कारण (R) असत्य आहे: न्यायव्यवस्था सरकारच्या बाजूने काम करत नाही किंवा सरकारच्या योजना अंमलात आणणारी ती कार्यकारी शाखा नाही; तर ती संविधानाची संरक्षक (Guardian of the Constitution) असून सरकारची कृती घटनाबाह्य किंवा मनमानी असल्यास ती रद्दबातल करण्याचे काम निःपक्षपातीपणे करते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
केशवानंद भारती खटल्यात (१९७३) सर्वोच्च न्यायालयाने 'स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' आणि 'न्यायालयीन पुनर्विलोकन' हे घटनेच्या मूलभूत संरचनेचा (Basic Structure) भाग असल्याचे घोषित केले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: (1) (A) is true, but (R) is false.
Explanation:
•
Assertion (A) is true: The Indian Constitution establishes an independent and integrated judiciary. Article 50 explicitly enjoins the separation of the judiciary from the executive. Higher courts exercise judicial review independently of government direction.
•
Reason (R) is false: The judiciary is not an arm of the executive and does not side with the government or implement governmental policies. Instead, it acts as an impartial umpire, interpreting laws and protecting fundamental rights against arbitrary executive or legislative actions.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Supreme Court ruled in the Kesavananda Bharati case (1973) that the 'Independence of the Judiciary' and 'Judicial Review' form part of the basic structure of the Constitution.