मानव वनस्पती व पालेभाज्यांतील सेल्युलोज (Cellulose) पचवू शकत नाही, कारण मानवी पचनसंस्थेत खालीलपैकी कोणते विकर (Enzyme) अस्तित्वात नसते?
EN
Humans cannot digest cellulose present in green leafy vegetables, because which of the following enzymes is absent in the human digestive system?
स्पष्टीकरण:
१)
सेल्युलोज (Cellulose):
•
सेल्युलोज हे वनस्पतींच्या पेशीभित्तिकेमध्ये (Cell wall) आढळणारे एक गुंतागुंतीचे तंतूमय पॉलिसाखराइड (Polysaccharide / Complex Carbohydrate) आहे.
•
सेल्युलोजचे ग्लुकोजमध्ये अपघटन करण्यासाठी 'सेल्युलेज' (Cellulase) या विशिष्ट विकराची (Enzyme) आवश्यकता असते.
२)
मानवी पचनसंस्था व सेल्युलोज:
•
मानवाच्या जठरात अथवा आतड्यात 'सेल्युलेज' विकर तयार होत नाही.
•
गाई, म्हशी, शेळ्या यांसारख्या रवंथ करणाऱ्या प्राण्यांच्या (Ruminants) जठरात आणि सशासारख्या प्राण्यांच्या सीकममध्ये (Caecum) सहजीवी सूक्ष्मजीव (Symbiotic Bacteria/Protozoa) असतात, जे सेल्युलेज विकर स्त्रवून सेल्युलोज पचवू शकतात.
•
मानवामध्ये सेल्युलोज न पचता 'चोथा' (Dietary Fiber / Roughage) म्हणून कार्य करते, जे आतड्यांच्या हालचालींसाठी आणि मलोत्सर्जक क्रियेसाठी उपयुक्त ठरते.
त्यामुळे मानवात सेल्युलेज विकर नसते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ (सेल्युलेज): अचूक उत्तर आहे.
•
पर्याय २ (पेप्सिन): जठरात प्रथिनांचे पचन करणारे विकर.
•
पर्याय ३ व ४: काल्पनिक नावे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
मानवातील आहारातील सेल्युलोज पचत नाही, परंतु ते बद्धकोष्ठता (Constipation) टाळण्यासाठी 'फायबर' म्हणून अत्यंत आवश्यक असते.
•
सेल्युलोजमध्ये ग्लुकोजचे रेणू $\beta-१,४$-ग्लायकोसिडिक बंधाने जोडलेले असतात, जे तोडण्याची क्षमता मानवी विकरांमध्ये नसते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
1.
Cellulose:
•
A complex structural polysaccharide composed of linear chains of $\beta(1 \rightarrow 4)$ linked D-glucose units, constituting the primary structural component of plant cell walls.
•
Cleaving the $\beta-1,4$-glycosidic bonds of cellulose requires the specific enzyme Cellulase.
2.
Human Digestive Physiology:
•
The human digestive tract completely lacks the genetic and physiological machinery to synthesize Cellulase.
•
Herbivorous ruminants (cattle, goats) harbor symbiotic anaerobic microorganisms (bacteria and ciliates) in their rumen and caecum that secrete cellulase, enabling them to break down cellulose into absorbable volatile fatty acids.
•
In humans, undigested cellulose passes through the gastrointestinal tract as insoluble dietary fiber (roughage), stimulating peristalsis and preventing constipation.
Hence, humans lack the enzyme Cellulase.
Option Analysis:
•
Option 1 (Cellulase): Correct answer.
•
Option 2 (Pepsin): Gastric endopeptidase that digests proteins into peptones.
•
Option 3 & 4: Fictitious terms.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Cellulose provides zero calories to humans, but serves as vital dietary bulk (roughage).
•
Ruminants digest cellulose through symbiotic fermentation in the rumen.