तत्कालीन पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी यांच्या कार्यकाळात राष्ट्रीय आणीबाणीदरम्यान संमत करण्यात आलेल्या आणि संविधानात व्यापक व मूलभूत बदल घडवून आणल्यामुळे "लघु संविधान" (Mini-Constitution) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या घटनादुरुस्ती कायद्याची योग्य निवड करा: (A) ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६ (B) ४४ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७८ (C) ७४ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९९२ (D) ७३ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९९२ खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:
EN
Identify the Constitutional Amendment Act enacted during the National Emergency under Prime Minister Indira Gandhi, which introduced such extensive and comprehensive changes that it is famously referred to as the "Mini-Constitution":
(A) 42nd Amendment Act, 1976
(B) 44th Amendment Act, 1978
(C) 74th Amendment Act, 1992
(D) 73rd Amendment Act, 1992
Select the correct option:
योग्य उत्तर: (२) (A) - ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६.
स्पष्टीकरण:
•
४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६ हा स्वर्ण सिंह समितीच्या शिफारशींच्या आधारे राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात (३ जानेवारी १९७७ पासून लागू) संमत करण्यात आला.
•
या दुरुस्तीने संविधानाचा सरनामा, भाग ४, भाग ५, ७ वी अनुसूची अशा सुमारे ४० हून अधिक कलमांमध्ये आमूलाग्र बदल केले:
१.
सरनाम्यात 'समाजवादी', 'धर्मनिरपेक्ष' आणि 'अखंडता' (Socialist, Secular, Integrity) हे तीन नवीन शब्द जोडले.
२.
संविधानात भाग ४-अ आणि अनुच्छेद ५१-अ जोडून १० 'मूलभूत कर्तव्ये' (Fundamental Duties) समाविष्ट केली.
३.
भाग १४-अ जोडून प्रशासकीय न्यायाधिकरणांची (कलम ३२३-अ व ३२३-ब) स्थापना केली.
४.
शिक्षण, वने, वन्यजीव संरक्षण, वजने व मापे या विषयांना राज्यसूचीकडून समवर्ती सूचीत (Concurrent list) वर्ग केले.
५.
लोकसभा व विधानसभेचा कार्यकाळ ५ वरून ६ वर्षे केला (जो पुढे ४४ व्या दुरुस्तीने पुन्हा ५ वर्षे केला).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
या दुरुस्तीच्या अफाट व्याप्तीमुळे घटनातज्ज्ञ याला 'लघु संविधान' (Mini Constitution) किंवा 'इंदिरा संविधान' म्हणतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: (2) (A) - 42nd Amendment Act, 1976.
Explanation:
•
The 42nd Constitutional Amendment Act, 1976, enacted on the recommendations of the Swaran Singh Committee during the Internal Emergency, came into effect on 3 January 1977.
•
Because of its monumental scope and structural alterations across 40+ articles, it is called the "Mini-Constitution":
1.
Preamble: Added the three words 'Socialist', 'Secular', and 'Integrity'.
2.
Part IV-A (Article 51A): Added 10 Fundamental Duties of citizens.
3.
Part XIV-A (Articles 323A & 323B): Established Administrative Tribunals.
4.
Seventh Schedule: Transferred 5 subjects from State List to Concurrent List (Education, Forests, Weights & Measures, Protection of Wild Animals/Birds, Administration of Justice).
5.
Extended tenure of Lok Sabha and State Legislative Assemblies to 6 years (reversed to 5 years by the 44th Amendment).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Due to its extensive modifications, constitutional scholars describe the 42nd Amendment Act as a 'Mini-Constitution'.